Wetenschap en rekenschap - pagina 374

A TH VAN DEURSEN

„Met het toenemen der jaren", meent Gerretson — schrijvend met het gezag van

zijn pseudoniem H. Colijn — „dienden de feiten hem minder als materiaal, waaruit

zijn stellingen werden afgeleid, dan als illustratie van gevestigde overtuigingen".''

Geschiedenis moest bevestigen wat Kuypers negentiende-eeuwse calvinisten

wensten. Geschiedenis moest geestdrift wekken, en dus aan iedereen bekend

gemaakt worden, doch op een bij het doel aangepaste manier. Enthousiasme komt

niet voort uit „het aanleeren van tabellen en geslachtsregisters en dorre kronieken,

waar het leven nooit inzat en die dus ook tot het wekken van leven onbekwaam

zijn. Och, laat men onzer eenvoudige bevolking dien ballast desnoods ganschelijk

sparen". Het doet er ook ,,voor een eenvoudig werkmanskind niets ter wereld toe

of het al een eeuw of drie in de war is, en denkt dat Oranje in Friesland ligt, en

Willem III voor een zoon van Maurits houdt. Waar het voor dat kind op aan komt,

dat zijn de tafereelen, dat is het bezielde, in kleuren geschilderde doek, dat zijn de

heldenfiguren en de wondere legenden zelf! Want och, zonder die legenden is uw

geschiedenis, die toch een feilbaar verhaal blijft, geen ware historie meer, en viel er

juist het meest bezielende en meest ware, ,,die mysterieuze ademtocht des levens"

uit weg!".'

Wie zo met het verleden omgaat heeft geen wetenschappelijke geschiedschrijving

nodig. Integendeel zelfs, want wetenschappelijk onderzoek zal het als zijn plicht

zien de legenden te ontmaskeren, die voor Kuyper de ware historie vormen.

Wetenschap verzakelijkt de geschiedenis en neemt de bezieling weg. Dat Fruin

een onovertroffen vakman was is niet zijn kracht, maar zijn grootste gebrek. „Wat

Robert Fruin miste, en steeds meer verloor, was juist het enthousiasme, dat het

verleden episch tint voor ons oog. Juist zijn fijne en keurige detailstudie maakte

hem voor den epischen blik op het verleden steeds meer onvatbaar".^

Historisch onderzoek is overbodig, want het richt zich op wat we niet weten. De

hoofdzaak echter weten we al lang: de nationale kracht in de Nederlandse ge-

schiedenis wordt gevormd door het calvinisme. „De echte geschiedvorschers, met

GROEN aan het hoofd", schrijft ds. A. Brummelkamp jr in 1891, „hebben dat

altijd erkend".' In Kuypers tijd wordt calvinisme door zijn getrouwen steeds

aangeduid met termen als kloek, stoer, moedig en fier. Calvinisten zijn mannelijk

en strijdvaardig. „Wij hebben het calvinisme lief, dat eenmaal heroën heeft

voortgebracht", roept Fabius in 1897 de jaarvergadering van de vereniging toe,* en

wij wensen dat onze kinderen hun waardig nakroost zullen zijn. „Onze zonen en

onze dochteren moeten uit de granietrots van het calvinisme zijn gehouwen". Dat

calvinisme kennen wij uit de geschiedenis. Bij de Rembrandt-herdenking in 1906

schrijft een gereformeerd predikant, dat deze kunstenaar hecht in het calvinisme

geworteld is. „Hij geeft ons in wonderschoone tafereelen, onder zijn verrassende

belichting, te zien: de moeders van het Calvinistische volk (Elisabeth Bas); het

Calvinistische huisgezin (de heilige familie); de Calvinistische vrijheidshelden (de

nachtwacht); de Calvinistische wetenschap (de ontleedkundige les); den

Calvinistischen handel (de staalmeesters)".'

Belangstelling van deze aard kan gediend worden met historische romans als die

368

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen