Wetenschap en rekenschap - pagina 545

H O N D E R D JAAR FILOSOFIE AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

de mogelijkheden die nog in deze wereld liggen opgetast, het openings- of ont-

sluitingsproces van het in Gods schepping gelegde potentieel (GG II 616-623)

Het lijkt me met onjuist om op te merken, dat de leer van de gemene gratie naast

die van de antithese aan de beschouwingen van Kuyper principiële lenigheid maar

ook fundamentele onduidelijkheid verleende Men vergelijke bij voorbeeld Kuy-

pers Stone-lezingen over „Het Calvinisme en de wetenschap" ^n „Het Calvinisme en

de kunst" Enerzijds kon Kuyper hier op grond van het antithese-beginsel aan-

sporen tot calvinistische wetenschapsbeoefening en tot afbraak van de

„normalistische" wetenschap Anderzijds kon hij in een adem de afwezigheid van

typisch calvinistische kunst verklaren, ja, haar ontoelaatbaar noemen door op

grond van het leerstuk van de algemene genade te stellen, dat kunst immers een

gave van God is die christenen en met-christenen gelijkelijk bezielt (HC 156) Men

kan zich niet aan de indruk onttrekken, dat Kuyper de leer van antithese en

gemene gratie soms hanteerde als een wisseltruc om beurtelings de presentie en

absentie van calvinistisch cultuuroptreden ideologisch te rechtvaardigen

In het verband van ons betoog moet ook worden opgemerkt, dat Kuyper nimmer

in staat gebleken is de verhouding van antithese en gemene gratie afdoende op te

helderen en ook op dit punt de scholastieke filosofie telkens weer in huis haalde

Aan de ene kant leert hij in reformatorische zin, dat heel de wereld onder Gods

oordeel hgt en eerst dankzij Christus' kruisverdienste in genade wordt aangeno-

men Van hieruit kan hij dan spreken over de „brede, alomvattende, kosmologi-

sche betekenis van het Evangelie" en wordt de gekruisigde Christus gezien niet

alleen als grond van de particuliere genade maar ook als koning van de gemene

gratie hier op aarde Dikwijls wordt het koningschap van Christus echter

vergeestelijkt en ontstaat er een soort dualisme in Kuypers denken Dan wordt

naast Christus als verlossingsmiddelaar Christus als scheppingsmiddelaar gesteld

Dan worden de werkingssferen van de partikuliere en de gemene gratie uiteenge-

trokken De sferen worden afzonderlijk rijken of terreinen, hoezeer Kuyper zich

hier ook tegen keren kan (GG II 630) En aangezien de gemene gratie in beginsel

de gehele schepping draagt, dreigt dan de particuliere genade al met al toch een

bovennatuurlijk en bovencreatuurlijk karakter te verkrijgen als mystiek verlangen

naar een bovenaardse zaligheid De scholastieke onderscheiding van natuur en

bovennatuur komt onder andere naam weer in zicht, ook aan de V U *

Geschiedenis en calvinistische beginselen

Afzonderlijke aandacht dient tenslotte gevraagd te worden voor Kuypers ge-

schiedenisbeschouwing Deze sluit aan bij zijn leer van antithese en gemene gratie

De geschiedenis wordt getekend als de worsteling tussen God en Satan, die zal

leiden tot de eindoverwinning van Christus Een augustimaanse visie' In zoverre

wordt Kuypers oordeel over het wereldleven in de civitas terrena echter verzacht,

dat hij hierin naast de inwerking van Satan ook telkens de doorwerking van Gods

539

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen