Wetenschap en rekenschap - pagina 547

H O N D E R D JAAR FILOSOFIE AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

De bekende gereformeerde of calvinistische beginselen, die aan de Vnje Univer-

siteit en inspiratie èn frustratie èn verdeeldheid hebben opgeroepen — denk aan

het conflict tussen Kuyper en Lehman, dat laatstgenoemde tot aftreden dwong —

moeten tegen de achtergrond van deze organologische geschiedbeschouwmg ver-

staan worden Ook de wetenschappen vormen immers een samenhangend orga-

nisme, bieden vruchten van de geest en dienen dus uit wortelgedachten op te

rijzen Ja, op het terrein van de wetenschap moet de Vrije Universiteit zulke

beginselen zelf gaan uitwerken „De theologie is slechts een van de vele weten-

schappen die roepen om Calvinistische bearbeiding Ook de studie der rechten,

ook de sociale wetenschappen, ook de philosophic, de letterkunde, de linguïstiek,

de psychologie, de aesthetiek,ja ook de medische en natuurkundige studiën gaan,

zullen ze diep worden opgevat, alle zonder onderscheid op beginselen terug, en

met meer ernst dan dusver dient in onze kringen de vraag gesteld, of de logische,

de ontologische, de kosmologische en anthropologische beginselen, die in deze

wetenschappen heerschappij voeren, met de beginselen van het Calvinisme over-

eenstemmen, dan wel tegen zijn grondslag ingaan" (HC 192)

Deze romantische beginselenleer leek (tegenover het dualistisch denken van de

scholastiek) geschikt om de universele pretenties van het reformatorisch

uitgangspunt in het daglicht te stellen Het uitgangspunt was immers een alles

voedende en doordringende ,,wortelgedachte"' Deze zienswijze leidde echter

noodzakelijkerwijs tot valse verwachtingen omtrent de reformatorische traditie in

de geschiedenis van het calvinisme, de Vrije Universiteit incluis, moest het uit-

gangspunt nu immers ontkiemen en tot ontwikkeling komen

Men zou deze romantisch-idealistische geschiedbeschouwmg kunnen duiden als

historisch groeigeloof of cultureel evolutionisme Toch moet erkend worden, dat

Kuyper op beslissende momenten dit evolutionistisch denken doorbroken heeft

Hebben de levens- en wereldbeschouwingen zich doorgaans al tot hogere levens-

vorm ontwikkeld door natuurlijke evolutie, zo zegt hij, zo niet het christendom

„dat morgenrood kwam niet door evolutie op, maar bestraalde ons van Golgotha's

kruis" (HC 171) En evenzo de Reformatie' Toch wordt even later het Protestan-

tisme weer evolutionistisch gevat „Het Protestantisme is daarna gekomen en

neemt dus (sic' J KI) geestelijk hooger standpunt in" (HC 184)

De bedenkingen tegen deze organologische geschiedbeschouwmg liggen voor het

grijpen Calvinistisch cultuuroptimisme en negentiende-eeuws vooruitgangsgeloof

gaan hand in hand Er treedt vervaging op tussen norm en feit dat wil zeggen

tussen het normatief gezag van het geïnspireerde Woord van God en de feitelijke

ontwikkeling van het calvinisme als „een inspiratie in de historie" het

Er-staat-geschreven en het Er-is-geschied gaan elkaar de les lezen (HC 3) En het

zicht op de goddelijke scheppingsorde, uitgangspunt van Kuypers wijsgerige be-

schouwingen, blijkt zich te spiegelen aan gewaagde geschiedenisconstructies, alsof

het zonder meer vaststaat, dat goddelijke ordeningen zich altijd zullen ontsluiten

in de dubieuze ontwikkelingen van de menselijke geschiedenis

Kuyper moet erkend worden als de grote, creatieve inspirator tot reformatorisch

541

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen