Wetenschap en rekenschap - pagina 195

FACULTEIT DER G E N E E S K U N D E

overtrefbare harmonie samengevoegd De fysicochemische machine, waarin elk

deel als stof en kracht werkzaam is voor de functie van het geheel, is de grond der

statische doelmatigheid Maar laat ons voorzichtig wezen Kunnen wij zeker zijn

dat de „geest in de raderen" inderdaad uitgedreven is, dat de uitgesneden spier, de

geïsoleerde zenuwvezel, de kernloze bloedcel, onze lichaamsvochten, functioneren

zonder immanente onstoffelijke factor''" Buytendijk heeft er geen bezwaar tegen

„de thans gebruikelijke analytische en om haar resultaten te bewonderen metho-

den der fysiologische laboratoria" te blijven hanteren Het grondthema, dat in

deze oratie, als ook in de rede over Instinct en leven,'^ die hij een jaar tevoren

uitsprak bij de opening van het nieuwe „Physiologisch Laboratorium", reeds

aanwezig is, komt in tal van zijn latere werken in telkens ander toonzetting terug

Terwijl Buytendijk het grootste deel van het lichaam wel ais een machine wil

beschouwen, — „het ingenieursstandpunt is ook vooral voor de praktische ge-

neeskunde, die op ingrijpen, reparatie aangewezen is, zeer vruchtbaar gewor-

den"'^ — ziet hij in de handelingen en gedragingen van mens en dier een bezield

leven, stof en geest tezamen, bij de bestudering waarvan een ingenieursstandpunt

ontoelaatbaar is Want ook als men alle processen in het zenuwstelsel tot in detail

zou kennen, alle fysisch-chemische veranderingen in cellen, vezels en synapsen,

dan zou men toch uit deze kennis de functie, het gedrag van een dier niet kunnen

verklaren, net zomin als men bij de mens de gewaarwordingen of andere bewust-

zijnsinhouden zou kennen Men zou alleen alles weten omtrent voorwaarden en

uitvoenngsmiddelen maar niets van functie

Dat komt omdat de functies altijd op iets anders betrokken zijn, ze zijn ver-

schijnselen in de sfeer der gedragingen Zo kan men volgens Buytendijk bijvoor-

beeld de dierlijke beweging met uit het zenuwstelsel verklaren De dierlijke be-

weging IS geen functie van de spieren plus het zenuwstelsel, evenmin als bijvoor-

beeld het zien een functie van het oog plus het zenuwstelsel is De beweging is een

functie van het dier als geheel, d w z van een levend organisme, dat in relatie tot

zijn milieu staat

Het boeiende van Buytendijk ligt daarin, dat hij aansluitend bij de analytische

wetenschapsbeschouwing van zijn tijd en aan haar ook de plaats gevend die haar

toekwam, uitgaat van de overtuiging dat „elk groot probleem der natuurweten-

schap tot een steeds grotere helderheid kan worden gebracht door de samenwer-

king van experimenteel wetenschappelijk onderzoek en wijsgerige bezinning "'^

De natuurwetenschappen hebben bij hem niet het laatste woord In plaats van

lichaam en geest plaatst hij het levende individu in de voortdurende wisselwerking

met de wereld om hem heen als eenheid centraal Hij kan daarin gezien worden als

een voorloper van de psychosomatische en psychosociale geneeskunde

Buytendijk werd als medicus aan de V U aangesteld voor het onderwijs in de

biologie en later voor het onderwijs in de fysiologie Uit zijn geschriften blijkt zijn

sterk wijsgerige inslag Zijn wetenschappelijk onderzoek bewoog zich vooral op

het terrein van de (dier-) psychologie Wanneer men van zijn werken kennis

neemt, kan men geheel instemmen met hetgeen Prick''' in zijn Herdenking van

191

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen