Wetenschap en rekenschap - pagina 119

DE J U R I D I S C H E FACULTEIT (1880 1980)

gestempeld staatsstuk, neerslag van strijd en meningsverschil, in grote trekken het

publiek bestel aangevend, op sommige punten uitdrukkelijk een nieuwe ontwik-

keling in de hand werkend Om in haar algemene principiële verklaringen op te

nemen zinde hem meestal niet Wat haalde een inlas uit dat de beginselen van het

christendom grondslag behoorden te zijn van onze staatsorde, of ook een vermel-

ding van de leidende sociale gedachten'' In het eerste geval zou de eenheid te groot

zijn daar ook nationaal socialisten wilden instemmen In het tweede geval gingen

socialisten, protestanten en katholieken toch weer in de nadere interpretatie uit-

een Zeer was hij er tegen gekant de constitutie op een lijn met de wet te plaatsen en

hij noemde het Hoofdstuk betreffende de veranderingen wel „het hartestuk der

grondwet" Waar het ging om uitbreiding of beperking van bevoegdheden was hij

steeds uitermate voorzichtig, de verhouding tussen fundamentele volksvnjheden

en noodzakelijke gezagsoefemng lag gevoelig

Steeds werd getracht bredere verbanden en dieper liggende beginselen te ont-

dekken De ontwikkeling van de moderne staat fascineerde hem Enerzijds was er

de rechtsstaat die zich aan het begin van deze eeuw na tal van wederwaardigheden

had vastgezet met een krachtige overheid, een brede volksvertegenwoordiging,

besluitvorming bij parlementaire meerderheid, deugdelijk gewaarborgde volks-

vnjheden, zoveel mogelijk openbaarheid der publieke zaak Anderzijds was er het

geleidelijk groeien van een uit donkere drift geboren staat, die goeddeels uit

reactie op ontbindingsverschijnselen van het geldend bestel kon worden ver-

klaard een splinterig gebruik van het recht, zoeken van eigenbelang, paaien van

kiezersgunst, tweespalt van arbeiders en ondernemers, die zich beiden — hecht

georganiseerd — radicaal tegenover elkaar plaatsten Puntig schetste Anema de

fascistische staatsleer Zij was gefundeerd op een irrationele levensfilosofie, met

verheerlijking van genie, romantiek en instinct Zij wilde een mythe om de natio-

nale historie, gedeeltelijk ook om het ras, zij brak de historische rechtsinstellingen

af, ZIJ schrapte de vrijheidsrechten, zij hield in een volstrekt onaanvaardbare, een

onchristelijke en onhistorische dictatuur

Een algemene staatsleer heeft Anema niet geschreven, het bleef bij aanduidingen

— wil men — bij vingeroefeningen Hij achtte gezag en vrijheid aan zelfgenoegza-

me beschikking van de menselijke wil ontheven, de herleiding van deze beide tot

het volk, het recht, de staat, de natuur der dingen of de enkele mens wees hij

uiteraard af Mocht er ook veel rechtsverscheidenheid en sterk verschil van wat als

recht werd aangevoeld aan het licht treden, hetgeen noopte zich van de beperkt-

heid der menselijke rechtskennis rekenschap te geven, toch miste het iedere grond

om de betrekkelijkheid van alle rechts- en staatsopvattingen aan te nemen Wars

van kille verstandelijkheid, tegelijk het intellect als instrument van de menselijke

geest waarderend, gaf hij ruime plaats aan emotie en intuïtie, overtuigd dat

begripsvormen alleen ontoereikend waren Visionaire kennis, bij een jurist in

wijsheid uitmondend, ziedaar wat hem zo ongeveer als ideaal voor ogen stond

Van 1935 tot zijn dood is Anema lid van het Internationale Hof van Arbitrage

geweest Hij plaatste zijn volkenrechtelijke opvattingen zoals gebruikelijk weer

115

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen