Wetenschap en rekenschap - pagina 235

N A T U U R K U N D E EN S C H E I K U N D E

talliseren of bij onderlinge botsing reageren, worden eveneens binnen het theore-

tisch bereik gebracht Al deze verschijnselen worden geordend door een andere

universele constante, die de energietoestanden van de atomen vastlegt en de

lichtuitzending beheerst de zg constante van Planck Het blijkt, dat de beschrij-

ving van deze verschijnselen niet mogelijk is zonder expliciet in rekening te

brengen dat de waarneming de te onderzoeken micro-verschijnselen op oncon-

troleerbare wijze stoort Dit stelt niet te overschrijden grenzen aan de directe

causale samenhangen, die macroscopisch als de noodzakelijke schakels van het

gebeuren gelden Binnen de grenzen, die in principe gesteld worden door de

constante van Planck geldt een statistische beschrijving en voorspelling der ver-

schijnselen

Pauzeren we even in deze opsomming dan is aan te geven waarin de gevolgen van

deze ontplooiing van onze kennis de grenzen der natuurkunde overschrijden In

wereldwijde discussies zijn de vragen over de structuur van de ruimte, over het

verschil tussen een wiskundige en een natuurkundige ruimte, over het tijdsbegrip,

over de wijze waarop causale en statistische beschrijvingen samenhangen of

waarop zij elkaar uitsluiten, aan de orde gekomen Al deze vragen kunnen niet

binnen de natuurkunde alleen besproken worden, omdat ze behalve met de

andere natuurwetenschappen ook met de filosofie direct te maken hebben en het

wereldbeeld op essentiële punten, zoals bv de afmetingen, structuur en ouderdom

van de wereld beïnvloeden

De bovengeschetste ontwikkeling behoeft een aparte aanvulling op het gebied van

de radioactieve verschijnselen, ontdekt in 1896 (Becquerel, de Curie's) en de

daaruit in het begin van de jaren dertig voortgekomen kernfysica De radioactieve

verschijnselen komen voort uit veranderingen in de kern van de atomen Uit zware

kernen kunnen grote hoeveelheden energie spontaan vrijkomen in de vorm van

gamma-straling of van snelle deeltjes De in de speciale relativiteitstheorie in 1905

geponeerde equivalentie van massa en energie blijkt nu uit de mogelijkheid van de

omzetting van massa in energie en omgekeerd Hoewel deze omzetting, gezien

vanuit de wijze waarop de begrippen massa en energie in de klassieke mechanica

zijn gevormd en ingevoerd reeds verbijsterend lijkt zijn de gevolgen buiten de

natuurkunde wereldschokkend geweest Op deze mogelijkheid berust immers de

technisch, sociaal en politiek zo ingrijpende ontwikkeling van de atoom- of kern-

energie Naast het gebruik voor grootscheepse vernietiging en voor electriciteits-

productie moet hier ook genoemd worden, dat de kernfysica met zijn versnellers

en kernreactoren allerlei kunstmatig radio-actieve stoffen produceert, die gebruikt

worden in nieuwe gebieden van scheikunde, biologie en medische wetenschappen

2 1 2 Wat IS materie'^

De kernfysica heeft zich na 1945 verder ontwikkeld als de wetenschap die de

structuur en bouw van de atoomkernen onderzoekt De voornaamste bouwstenen

waren al eerder bekend de protonen en neutronen Het onderzoek naar de wijze

waarop deze twee deeltjes samen een stabiel of een radioactief geheel vormen, een

231

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen