Wetenschap en rekenschap - pagina 549

H O N D E R D JAAR FILOSOFIE AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

grond van de optimistische verwachting dat „de wijsbegeerte en de wetenschap

tegenwoordig convergeren naar de opvatting van het Christelijk geloof' (VR 254)

Hoe dit verder ook zij, de Logos-leer doordrong zijn mensbeschouwing, zijn taai-

en kentheone en ook zijn ontologie

Woltjer zag de mens dualistisch samengesteld uit twee substanties (VR 249) De

mens bestaat uit een stoffelijk lichaam en een afzonderlijk geschapen en inge-

voegde onstoffelijke ziel psycho-creatianisme (VR216) De onstoffelijke ziel

wordt het wezen van de mens genoemd Deze ziel (althans het hogere, actieve deel

ervan, met zonder meer gevoel of gewaarwording) heet „geest" of „logos" De

logos van de mens is toegerust met de twee vermogens van verstand en wil En als

zodanig is hij beeld en afspiegehng van God, de eeuwige Logos (VR 22-24)

Op deze Logos-leer wil Woltjer nu ook zijn taalfilosofie bouwen De taal als

uitdrukking van de menselijke logos is een mysterie analoog aan de eeuwige

generatie van de goddelijke Logos uit de Vader, of, korter gezegd, juist in de taal is

de mens gelijkend op, casu quo beeld van God (VR 41, 224) Ook de hermeneutiek

moet hier haar grondslag vinden De mensen zijn een en lotgemeen, voorzover ze

allen onder inwerking van de ene Logos staan en deze eenheid maakt het onder-

ling verstaan mogelijk (VR 42)

Ja, heel de kenmstheone is volgens Woltjer op de Logos-leer terug te voeren

Immers, de eeuwige gedachten van God als Schepper en Archetype liggen ekty-

pisch en geobjectiveerd voor ons in de wereld van mensen èn dingen „things are

thinks"' Eerst op grond hiervan valt het te verstaan, waarom de menselijke logos

de (andere) mens kan kennen en herkennen ' Toch is deze zienswijze volgens

Woltjer geen idealistische kennistheorie zoals bij Kant Er zijn weliswaar grond-

leggende begrippen in het menselijk subject die de ervaring mogelijk maken

(VR 26) Maar deze aanschouwings- en denkvormen zijn nooit louter subjectief, ze

corresponderen met de ideeën die God heeft neergelegd in de objectieve werke-

lijkheid en die op haar beurt uitdrukking zijn van God zelf als volle werkelijkheid

(VR 203) De betekenis van een en ander is, dat Woltjer aan de V U een kritisch

realisme introduceerde, zoals dit was opgekomen in de school van Kant en deze

leer vervolgens verankerde in een augustijns en middeleeuws ideeen-realisme

Eerst in God en in de ideeën van Zijn geest is het „parallellisme", de „harmonie",

de ,,wisselwerking" tussen subject en object, geest en stof, gewaarborgd

(VR 210, 227, 254) Met deze vreemde mengeling van Kant en Augustinus heeft

Woltjer, zoals we zagen, ook invloed gehad op Kuyper

Ik moet toegeven, dat Woltjer soms oog toonde te hebben voor de zwakke zijden

van deze Logos-leer, met name in zijn ontologie Want wel acht hij met de

antieken alle dingen opgebouwd uit materie en vorm (waarbij de laatste de idee

weergeeft) maar hij deelt met hun conclusie, dat de stof als zodanig eeuwig zou

zijn Niet alleen de vorm is zijns inziens met de schepping gegeven, als christen-

denker noemt hij ook de stof geschapen (VR 212) De conclusie wordt dan echter

onvermijdelijk, dat ook aan de stof een reatio, een gedachte van God ten grondslag

moet liggen, hetgeen moeilijk te rijmen valt met het ontologisch verschil van stof

543

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen