Wetenschap en rekenschap - pagina 384

A TH VAN DEURSEN

ontslag als hoogleraar of afscheid van het Nationaal Front. Van Schelven gaf zijn

lidmaatschap toen prijs, en staakte zijn politieke activiteiten. Ook gaf hij geen

gevolg aan een suggestie van de bezetters, dat het rectoraat bij hem in goede

handen zou zijn. Toch was zijn positie in 1945 onhoudbaar geworden. Na een

periode van non-actief kreeg hij in mei 1946 op eigen verzoek ontslag.

Van Schelven bleef zich aan de wetenschap wijden, en gaf nog twee nieuwe

boeken uit; het tweede deel van de Bloeitijd in 1951, en in 1953 de,, Wegkniisingen

in het landschap van de theorie van de geschiedschrijving". Het is niet zijn beste

geschrift. Van Schelvens weinig bespiegelende natuur neigde niet naar het theo-

retisch beschouwende. Gaat dat eigenlijk wel ooit samen met een passie voor

archiefonderzoek? Theorie bleef in Van Schelvens leeropdracht een verplicht

nummer. Hetzelfde moeten wij zeggen van de middeleeuwen. Van Schelven drong

in die tijd niet door, en trachtte evenmin anderen daarvoor geschikt te maken. De

grote opleving van de mediaevistiek door het stimulerende onderwijs van de

Utrechtse hoogleraar Oppermann ging aan de Vrije Universiteit voorbij.

Goslinga

Als historicus stond Van Schelven stellig hoger dan Goslinga. Hij overtreft zijn

collega zowel in de omvang als in de kwaliteit van zijn productie. Goslinga's

dissertatie is zelfs diens enige boek van grotere omvang gebleven. Ze staat bo-

vendien enigzins los van Goslinga's latere werk. Met zuiver politieke geschiedenis

heeft hij zich na zijn benoeming aan de Vrije Universiteit niet dikwijls meer bezig

gehouden. Van Schelven kon als hoogleraar rustig verder gaan met zijn calvini-

sten. Goslinga zal wellicht gemeend hebben, dat een leven aan Simon van Slin-

gelandt besteed, geen rechtvaardiging kon betekenen voor hoger onderwijs op

gereformeerde grondslag. Reeds in zijn oratie toont hij op zoek te zijn naar een

nieuwe levenstaak. De rede handelt over koning Willem I als verlicht despoot.

Maar voor hij aan zijn thema begint, tracht Goslinga eigen positie nader te

bepalen. Die eerste klanken zijn rechtuit gezegd niet zo bemoedigend. Goslinga

wijst zijn hoorders op de geweldige betekenis van het calvinisme. Overal waar dat

kon doorwerken, „legde het op het volksleven beslag, zette het den volksgeest om,

en wekte een volkskracht, die de volkswelvaart, de geestelijke zoo goed als de

stoffelijke, tot vroeger ongekende hoogte verhief.' Het doet aan Van Schelven

denken, zeker, maar met een onbehaaglijk verschil in accent. Goslinga betoogt

niet alleen dat het calvinisme grote invloed heeft gehad, maar hij meent ook — zegt

hier althans — dat die invloed altijd en op alle terreinen positiefis geweest. Brengt

het ons niet al te dicht bij de Kuyperiaanse legende? Voorzichtiger wordt Goslin-

ga, als hij nog eens kort samenvat: „anders gezegd, het werd een historische factor

van beteekenis . . . Die beteekenis voor algemeene zoowel als vaderlandsche

geschiedenis na te speuren, ligt allereerst op den weg van de calvinisten zelf'. Dat

laat zich horen, en hervindt de juiste maat van bescheidenheid, die in de stoere

378

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen