Wetenschap en rekenschap - pagina 521

DE PSYCHOLOGIE AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

ingevoerd, waarmee de culturele bepaaldheid, of het „typisch menselijke" van het

gedragspatroon bedoeld wordt T a v deze tweede natuur zou met ,,het verklaren"

doch het „begrijpen" de passende kenwijze zijn" (o c , p 247)

Fokkema wil echter van een methodendualisme niets weten Hij houdt vast aan

zijn wetenschapsopvatting waarin het analytisch-verklarende moment basaal is

De verdieping van zijn visie komt echter vooral hierin tot uitdrukking, dat hij

thans het „begrijpen" beter kan plaatsen in een theoretisch kader van het mense-

lijk en tussen-menselijk functioneren, dat door de cognitieve psychologie

beïnvloed is Dit heeft in het bijzonder consequenties voor zijn ideeën voor de

hulpverleningspsychologie Hij stelt dat er een continuum van gedragsuitingen

bestaat met aan het ene einde gedragingen die nauwelijks iets met de tweede

natuur te maken hebben (b v niezen, zich krabben) Aan het andere einde treft

men die handelingen aan waarbij in principe de medemens betrokken is en waarbij

normen en maatstaven waaraan het gedrag dient te voldoen, aan te wijzen vallen

Normen als hier bedoeld vooronderstellen cognitieve planning „Aan het ene

uiteinde bevinden zich de natuur-gedetermineerde reflexen, die voor een deel nog

te ,disciplineren' zijn, aan de andere weloverwogen, verantwoordbare handelin-

gen, welke door deze natuurdeterminanten mede bepaald zijn" (o c , p 250)

Met de bovenzijde van het continuum is menselijke interactie onafscheidelijk

verbonden, tot deze interactie behoort, dat men zijn bedoelingen laat blijken, en

men bedoelingen begrijpt Anders gezegd De „spreker" verantwoordt vanuit zijn

persoonlijke handelingsplanning het eigen gedrag, terwijl „de toehoorder" de al of

niet geuite beweegredenen van de ander begrijpt

Deze direct practische, niet-nomothetische kennis van het gedrag treedt dus op

indien cognitieve handelingsplanning en -evaluatie plaats vindt, maar is daar ook

inhoudelijk op betrokken (zie o c p 250) Om de cognitieve wereld van een

gesprekspartner te kunnen beïnvloeden is het meestal nodig, dat men hem „be-

gnjpt"

Daardoor immers, zal men zijn mededelingen naar inhoud en vorm zo kunnen

kiezen, dat zij ook aanvaard worden

Het voorgaande is van directe toepassing op therapeutische processen „Veran-

dering ten goede in het gedrag zullen veelal mede afhankelijk zijn van cognitieve

heroriëntatie ten aanzien van de naaste omgeving en van persoonlijke handels-

planning Het IS deze omstandigheid waaronder veridiek begrijpen en het geven

van assimileerbare informatie belangrijk zijn " Maar — zo concludeert Fokkema —

„hoewel het duidelijk is, dat m de hulpverlening de dialoog en het,begrijpen' een

belangrijke plaats innemen, is ook in dit verband analytisch-verklarende weten-

schap onmisbaar" (o c , p 252)

BIJ het onderzoekstype, dat tot doelstelling heeft de verwerving van „nuttig in-

zicht", kan het bij grote categorieën vraagstellingen (b v toegepast sociaal-psy-

chologische) voorkomen, dat de visie op het onderwerp, en hoe dit aan te pakken

ten dele bepaald, en veelal ook besproken moet worden met opdrachtgevers en

degenen, die als studie-object deelnemen aan het onderzoek

515

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen