Wetenschap en rekenschap - pagina 474

G KUIPER HZN

lijkingsmogelijkheid, die al of niet bewust benut werd. In ieder geval, omstreeks

1965 bereikten die studenten de universiteit die na 1945 geboren waren; tussen

1967 en 1970 behoorden zij tot de leidende figuren onder de studenten. Zij allen

hadden uitsluitend in de verzorgingsstaat geleefd en de welvaart meegemaakt:

velen van hen waren blasé van alle overvloed en verafschuwden de gladheid van

het leven. Bovendien deden zich allerlei aanleidingen voor zich te verzetten tegen

de samenleving en derhalve zonder de vergelijkingsmogelijkheid met veel slechter

toestanden. Zo'n aanleiding was de uitzichtloze wrede Vietnamoorlog waartegen

de Amerikanen demontreerden (behalve de Tweede Wereldoorlog hadden zij

inmiddels ook al de verschrikkelijke Koreaoorlog achter de rug). In Europa was er

bij veel ouderen de schroom te keer te gaan tegen hen aan wie zij zo duidelijk eigen

vrijheid en welvaart te danken hadden, de Amerikanen. Uiteraard kende de

generatie van 1945 en later deze schroom niet. Bij hen overheerste het besef van

machteloosheid: hoe zou men moeten ingrijpen in dat ingewikkelde en in hoog-

heid tronende apparaat? Het vragen naar de geloofsbrieven van hen die wel macht

bezaten, begon: professoren, ouders, gemeentelijke overheden (gebruik van het

machtsapparaat, de politie). Overal kwam het tot uitbarstingen: in de Verenigde

Staten de Vietnamrellen (Berkeley), de studentenopstand in Parijs, hetzelfde in

Duitsland (Vrije Universiteit van Berlijn en verscheidene andere universiteiten),

Nederland (Provo, later Maagdenhuisbezetting etc).

In deze tijd kon en ging de ongeveer 35 jaar oude Kritische Theorie goede diensten

bewijzen. Voor haar ontsluiting heeft B.C. van Houten zich verdienstelijk ge-

maakt."*^ Zij was in de jaren dertig ontstaan door de werkzaamheid van de mede-

werkers van het Institut für Sozialforschung in Frankfort; vandaar de naam

Frankfurter Schule. De kritische theorie heeft tot object de maatschappij, een

allesomvattende totaliteit: een holistische theorie derhalve. Zij was dialectisch,

hetgeen in dit verband volgens Van Houten betekent „dat de afzonderlijke ver-

schijnselen niet kunnen worden begrepen zonder de totaliteit, waarvan ze deel

uitmaken", (p. 187) Zeer uitdrukkelijk wil de kritische theorie geen sociologie zijn,

ofschoon het voor haar een belangrijke wetenschap is. Dat geldt ook voor psycho-

logie, politieke economie, geschiedenis e.d. Men zou geneigd zijn haar een sociale

filosofie te noemen, maar ook met dit etiket is ze niet gelukkig. Het gaat haar er

trouwens niet om te onderzoeken en te theoretiseren, maar om de verandering van

de maatschappij en wel in emancipatorische richting; de kritische theorie wil

bevrijden uit verslavende verhoudingen. Wat de sociologie betreft heeft zij zich fel

verzet tegen het positivisme, met zijn afstandelijke bestudering van de samenle-

ving door middel (vooral) van kwantificerende methoden en met zijn wiskundig

bewijsgeloof De kritische theorie wilde geen scheiding tussen theorie en praxis:

men kan de samenleving niet bestuderen zonder daardoor in haar in te grijpen.

Het bestuderende individu is zelf lid van die samenleving; daarom kiest het waar

het heen wil.

Het is duidelijk dat deze opvattingen tegen het eind van de jaren zestig het

uitstekend deden en in ons a-filosofische land grote belangstelling trokken. Het is te

468

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen