Wetenschap en rekenschap - pagina 540

J. KLAPWIJK

dan in de filosofisch gangbare idee van de volkssoevereiniteit was zijns inziens juist

in de leer van de soevereiniteit van God alle gezag en iedere gezagsdrager genor-

meerd, gebonden aan een hoogste goddelijke norm. Van deze calvinistische soe-

vereiniteitsidee zou men met andere woorden kunnen zeggen, dat ze èn een

ondersteuning van èn een kritiek op gevestigde gezagsverhoudingen kan inhou-

den. Kuypers eigen optreden heeft van beide de blijken laten zien.

Bovenstaande soevereiniteitsgedachte heeft Kuyper nader uitgewerkt in zijn door

Groen van Prinsterer geïnspireerde leer van de Souvereiniteit in eigen kring. Zo

luidde dan ook zijn rede bij de opening van de Vrije Universiteit in 1880. God

heeft aan de verschillende werkelijkheidsgebieden — de stoffelijke natuur, het

planten-, dieren- en mensenleven — eigen wetten ingeprent en met name ook aan

de vele maatschappelijke „kringen" waarin de mens verkeert onderscheiden wet-

ten en „ordinantiën" opgelegd. Er is volgens Kuyper een persoonlijke, een huise-

lijke, een wetenschappelijke, een maatschappelijke, een staatkundige, een kerke-

lijk kring enzovoort, die alle gehoorzamen aan een eigen levenswet, zich voegen in

een eigen gezagsstructuur met eigen ambtsdragers of autoriteiten, zij het ook

onder het soeverein gezag van Christus. Juist het feit dat Christus zijn soeverein

gezag gespreid heeft over allerlei kringen en overheden daarin, voorkomt accu-

mulatie van macht in zondige handen en weerspreekt de aanspraak van enig mens

of enig verband op absolute soevereiniteit (SK 10).

Kuyper heeft een zekere wederzijdse inwerking tussen de kringen aangenomen,

het gevaar van onderlinge verdringing of verdrukking ondertussen reëel geacht en

dus de statelijke kring, nader, de politieke overheid geroepen gezien niet alleen om

de enkeling tegenover de vele verbanden te beschermen, maar ook de verbanden

zelf te houden binnen de palen van het recht (SK 11).

Zoals bekend, heeft Kuyper op grond van de leer van de soevereiniteit in eigen

kring het bestaansrecht van de Vrije Universiteit als wetenschappelijke instelling

en haar vrij-zijn van kerk en staat geclaimd. Via de door hem opgerichte An-

ti-Revolutionaire Partij (1879) heeft hij bovendien kans gzien met deze pluralis-

tische maatschappijbeschouwing daadwerkelijk in te gaan tegen de individuali-

stische en collectivistische tendensen respectievelijk van de liberale en socialisti-

sche mens- en maatschappijvisie.'

Kuypers profilering van de leer van Calvijn inzake Gods soevereiniteit over al het

geschapene in de richtmg van een pluralistische werkelijkheidsorde neemt niet

weg, dat hij soms achter Calvijn terugviel op een andere, middeleeuws-scholasti-

sche werkelijkheidsbeschouwing, een beschouwing opgebouwd uit de antieke

Logos-leer van Aristoteles en de Stoa, gecombineerd met een platonisch-augus-

tijns ideeën-realisme. Deze middeleeuwse Logos-leer bracht naar voren, althans

voorzover ze een aristotelische gedachtengang volgde, dat de wereld haar oor-

sprong vindt in God als hoogste intellect: de absolute Logos. En deze wereld zou

tot aanzijn zijn gekomen, omdat de goddelijke Logos zich de werkelijkheid had

ingedacht, zich universeel-wetmatige ideeën over haar gevormd had en nu ver-

volgens ook de macht bezat om deze ideeën in heel de geschapen kosmos objectief

534

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen