Wetenschap en rekenschap - pagina 347

A L G E M E N E TAALWETENSCHAP AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

lijkerwijze differentieert, maar in dat feit zelve een nieuwe en nog rijkere spiegeling der

werkelijkheid den kennenden geest toegankelijk maakt"" (p 35)

In deze rede treffen o a de nadruk op „de kennende subjectiviteit", op taal als

„gesproken taal", en op de uiting als het geheel waarbinnen het woord alleen kan

functioneren, als een voortbouwen op de taalwetenschappelijke fundamenten

gelegd door A Kuyper en J Woltjer Maar in tegenstelling tot Woltjer m zijn

boven geciteerde rede, onderscheidt Pos wel tussen taal en taalgebruik, htj on-

derscheidt ook tussen taalgebruik en taalbeschouwing, en de term „woord" wordt

zorgvuldig onderscheiden van „uiting"

,,In die zienswijze op het terrein der talen die we organisch noemen,^" is het bestaan van

woorden als afzonderlijke eenheden een schijn, maar toch treedt dit aspect wezenlijk op

wanneer we ons bij de oneindige beweging der taaluitingen nadenkenderwijze bepalen, en

in het wetenschappelijk onderzoek is deze schijn" iets geheel onmisbaars Het is alsof met

het stilstaan van den geest, die zich uit de ondoordachte bewegelijkheid van het practische

losmaakt ook de momenten dier bewegelijkheid tot stilstand komen Ook hierin is de

tegenstelling van theoretische en practische subjectiviteit niet star maar vloeiend" ^'

Boeiend is tenslotte, in het licht van latere ontwikkelingen in de hnguisiiek, met

hun optimistische start eindigend in frustratie, wat Pos zegt over het algemene van

de algemene taalwetenschap Had hij eerder al gesproken over „het weelderige en

het grillige" als kenmerkend diachronisch aspect van de taalwerkelijkheid (p 26),

aan het eind van zijn rede trekt hij die lijn door naar het synchronische als hij zegt

,,De problemen der algemeene taalwetenschap hangen samen met de verhouding van

ervaring en menschelijk kenvermogen Empirisch gezien zijn er slechts talen Algemeene

taalwetenschap zou slechts een behoefte der menschelijke subjectiviteit kunnen zijn De

onderscheiding, waardoor in het onbegrensde materiaal de stof voor deze wetenschap

wordt gevonden zou niet meer beteekenis hebben dan die van een schematische vereen-

voudiging Zoo ware de beoefenaar van dit vak immer in het nadeel tegenover den

specialist Een feit is, dat zoowel individueel als historisch de kennende subjectiviteit met

het concrete aanvangt Dit pleit echter nog niet tegen de idee eener algemeene systema-

tische wetenschap Slechts is de verhouding van algemeen en bijzonder hier in hooge mate

van de ervaring afhankelijk, en hierin onderscheidt zich logisch en zakelijk het terrein der

talen van dat der mathesis waarin het algemeene het bijzondere zonder uitzondering

omsluit In een ervaringswetenschap heeft het bijzondere steeds iets eigenzinnigs Het

concrete gaat in geen regel in, en alles wat zich onder een regel voegt is daarom nog niet de

regel zelf, maar blijft wat het is Een regel van woordvorming b v bepaalt nog niet, welke

woorden ernaar gevormd worden enz

Het abstraheerend denken moet, op zekeren afstand van het materiaal gekomen, halt

maken De onbevredigdheid van den eenheidzoekenden geest op dit terrein komt niet

enkel voort uit zijn onvolmaaktheid, maar de grond ervan ligt mede in het materiaal

zelve" "

341

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen