Wetenschap en rekenschap - pagina 475

S O C I O L O G I E , N E D E R L A N D EN DE VRIJE UNIVERSITEIT

vroeg om haar effect te kunnen beoordelen. Toch kan men zich niet aan de indruk

onttrekken dat de belangstelling sterk is verminderd. Waar de kritische theorie

allemaal tégen is wordt wel duidelijk, waar ze voor is blijft wat mistig. Verandering

bij een holistische beschouwingswijze houdt al spoedig revolutie in, maar ook dat

wilden Horkheimer en Marcuse niet. De tijd was er niet rijp voor, de revolutie kon

moeilijk in de hand worden gehouden en het was trouwens ook niet de taak van de

Kritische Theorie een revolutie te volbrengen. Inzicht geven dan wellicht? Ja, men

hield zich bezig met b.v. de manipulatie van de mensen door de massamedia in de

samenleving, boeiend maar tamelijk ongrijpbaar, verergerd door het dooreenlo-

pen van theorie en praxis. De Kritische Theorie mist eigenlijk een Archimedisch

punt. „Algemene criteria voor de kritische theorie zijn er niet. Haar enig constant

moment is de wil om de maatschappij te veranderen", zegt Van Houten (p.196).

Dat kan politiek interessant en belangrijk zijn, wetenschappelijk is dat in feite

nogal mager. Daar komt bij dat ook binnen deze groepering er zoveel theorieën

zijn als mensen. Rohrmoser zegt van een der belangrijkste nog in leven zijnde en

actieve kritische theoretici, J. Habermas: „Man könnte durchaus die These ver-

treten, dasz bei keinem der neomarxistischen Theoretiker die Dialektik so radikal

und vollstandig destruiert wird, wie bei Jürgen Habermas"."^

De Kritische Theorie heeft stellig invloed gehad op de sociologie. De positivis-

tische onderzoekmethoden hadden eigenlijk, doordat steeds onbelangrijker en

vooral steeds kleinschaliger problemen (wat niet hetzelfde is) konden worden

onderzocht, de macrosociologische problemen verwaarloosd en juist deze werden

door de Kritische Theorie weer met kracht aan de orde gesteld. Maar klare wijn

met betrekking tot de weg naar de bevrijding werd niet gegoten en in feite was de

Kritische Theorie toch een sociaal filosoferen al werd dit programmatisch ont-

kend. Was voor velen (met name van de jongere generatie) deze leer een bliko-

pener, als de ogen eenmaal open waren bleken leer en leven toch verschillende

dingen te zijn en wendden velen zich toch van haar af om zekerheid te zoeken bij

voorbeeld bij het zoveel overzichtelijker Marxisme.

Intussen wisten sommigen over niet veel anders te spreken dan over de „structu-

ren" waaraan alle ellende in de maatschappij geweten moest worden, onverschillig

of het nu Marxisten of neomarxisten waren. Het waren volstrekt niet alleen de

verstokte positivisten die van de vele daarbij gedebiteerde vaagheden zo moe

werden dat ze nu wel eens op overzichtelijke wijze wilden zien hoe alles in zijn

werk ging: wat deden de gewone mensen ten opzichte van elkaar, hoe reageerden

zij op elkaar? Aan de behoefte daaraan en het verlangen daarnaar kwam het

symbolisch interactionisme tegemoet. Zoals hiervoor gezegd, dateert het uit het

eind van de jaren twintig. De grondlegger ervan was G.H. Mead (1863-1931), een

merkwaardig wetenschapsbeoefenaar omdat hij afgezien van enkele weinig ter

zake doende artikelen niets heeft gepubliceerd. De onder zijn naam voorkomende

boeken werden posthuum uitgegeven door leerlingen die ze concipieerden met

behulp van Meads aantekeningen en hun collegedictaten. Het bekendste daarvan

is „Mind, Self and Society" (1934).'*^ Kort weergegeven is het zo dat de aandacht

469

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen