Wetenschap en rekenschap - pagina 381

DE VRIJE UNIVERSITEIT EN DE G E S C H I E D W E T E N S C H A P P E N

gemeente moest geschetst worden in haar eigen ontwikkeling, vandaar dus een

gescheiden behandeling van Londen, Emden, Frankenthal enzovoorts In een

verder verschiet zag Van Schelven wel een meer systematische beschrijving liggen,

die onderwerpen als kerkregermg, armenzorg en tucht voor het geheel van de

gemeenten zou pogen te karakteriseren Het leek hem echter voorbarig zo'n plan

aan te vatten eer de afzonderlijke gebeurtenissen en verschijnselen per plaats tot

ieders kennis gebracht waren Dat principe was ook het richtsnoer voor „Het

calvinisme gedurende zijn bloeitijd" De histonsch-genetische methode betekent

hier beschrijving per land in deel 1 Geneve en Frankrijk, in deel II Engeland,

Schotland en Noord-Amenka, in deel III — dat onvoltooid bleef— Polen, Bohe-

men en een aanzet voor Hongarije Nederland en Duitsland kende Van Schelven

wellicht het best, maar aan die twee is hij niet meer toegekomen

Er IS echter genoeg om een oordeel mogelijk te maken Twee conclusies lijken

onbetwistbaar Ten eerste voorzag het boek in een algemeen gevoelde behoefte

Hoe merkwaardig het schijnt, er bestond geen werk waarin de politieke, culturele

en sociale rol van het calvinisme gedurende de zestiende en zeventiende eeuw

werd beschreven Ten tweede lag het zeker op de weg van een historicus van de

Vrije Universiteit, die leemte te vullen, en Van Schelven bezat daartoe zowel de

deskundigheid als het vermogen tot inleving De objectieve voorwaarden lijken

dus aanwezig voor de creatie van een standaardwerk van blijvende betekenis

Is het dat ook geworden'' De vraag vereist een omzichtige beantwoording, want we

moeten beginnen met een belangrijk voorbehoud Van Schelven was geen meester

in de vormgeving Zinsbouw en woordschikking maken soms de indruk bij toeval

te zijn ontstaan Kerngedachten worden niet naar voren gehaald door welover-

wogen formulering, maar door middel van een uitroepteken Hoofd- en bijzinnen

dwarrelen dooreen, slechts met de hulp van een kunstmatige interpunctie van-

eengescheiden De duidelijkheid lijdt er meestal niet onder, als men van tijd tot tijd

de moeite wil nemen de langste zinnen nog eens rustig uit te spellen De lezer kan

altijd wel ontdekken wat Van Schelven bedoelt Maar voor een boek van deze

allure is zo'n ordeloze stijl een ernstige handicap Ze is niet wat ze behoort te zijn,

middel om de overdracht van gedachten te vergemakkelijken We kunnen niet

zeggen dat het toch maar op de inhoud aankomt deze stijl verhindert juist, dat de

inhoud haar volle waarde krijgt

Die inhoud wordt gevormd door een reeks afzonderlijke beschrijvingen van het

calvinisme in de onderscheidene landen Van Schelven gaat steeds na hoe het daar

ingang heeft gevonden, of het ook op weerstanden is gestoten, en of het zich heeft

kunnen handhaven Voorts onderzoekt hij welke concrete invloed de calvinisten in

dat land hebben uitgeoefend Huldigden ze eigen zedelijke normen, en drongen ze

die ook aan anderen op'' Hadden ze duidelijke opvattingen over het onderwijs''

Welke staatsrechtelijke ideeën hebben zij ontwikkeW Brandende kwesties als de

zondagsheiliging en de ongeoorloofdheid van toneelvoorstellingen komen in bijna

ieder hoofdstuk aan bod Een boek dat al deze feiten bijeenbrengt en de ver-

schijnselen beoordeelt, heeft zonder twijfel grote waarde Voorzover zulks bij deze

375

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen