Wetenschap en rekenschap - pagina 544

J KLAPWIJK

feite afkomstig uit het empirisme van John Locke Op een zeker ogenblik stapt

Kuyper echter over van de empiristische filosofie van Locke naar de „kritische"

filosofie van Kant, in zoverre hij het menselijk bewustzijn ziet niet als een passieve

waarnemer van gegeven relaties, maar als een actief vermogen om de geschonden

indrukken in eigen denken te relateren ,,het kader voor deze relatien is in ons

eigen bewustzijn aanwezig" Ondertussen verstaat Kuyper dit laatste ook weer niet

in de zin van Kants kritisch idealisme, alsof het de rede zelf is die de wetmatige

samenhang der werkelijkheid produceert Zoiets zou ook in notoire tegenspraak

zijn met wat hij eerder onder Gods schepperssoevereiniteit bleek te verstaan In de

lijn van E von Hartmann en anderen komt hij daarom uit bij een kritisch realisme

De relaties gelegd in het denksubject zijn aangelegd op en in zoverre ook een

reproduktie, een „indenken", van de logische verbanden, zoals die voorhanden

zijn in de objectieve wereld En deze objectieve relaties zijn gedacht door God als

oorspronkelijk Subject (EG II 22 sqq) Zo blijkt het eigentijdse kritische realisme

uiteindelijk weer een verankering te vinden in de eerder besproken scholastische

Logos-leer

Gemene gratie

Gememoreerd dient ook te worden Kuypers leer van de „gemene gratie" Met

deze leer ging Kuyper wederom terug op opvattingen van Calvijn Bij Kuyper

fungeert de gemene gratie-leer echter vooral als tegenhanger van zijn antithese-

leer Zoals we eerder opmerkten, beoogde de laatste de religieuze tweestrijd aan te

geven tussen de civitas Dei en de civitas terrena, die haar uitwerking zou hebben in

tweeërlei mensheid, tweeërlei cultuur- en wetenschapsontwikkeling Zo prikkelde

de antithese-leer enerzijds tot cultuurarbeid op christelijke basis, anderzijds tot

kritiek op met-chnstelijke cultuuruitingen Toch was Kuyper een man van de

wereld en heeft hij in het voetspoor van Calvijn ook altijd grote waardering aan de

dag gelegd voor de vruchten van een ongelovige cultuur voor de zedelijksheids-

beseffen van de Grieken, de rechtsregelingen van de Romeinen, de wetenschap-

pelijke ontdekkingen en kunstzinnige prestaties van de geseculariseerde westerse

cultuur enzovoort In zijn hoofdwerk De gemeene gratie heeft Kuyper dit alles met

Calvijn onbevangen toegeschreven aan Gods „gemene gratie", dit is aan Zijn

algemene genade'

Kuyper plaatst deze algemene genade naast en tegenover Gods bijzondere gena-

de Gods bijzondere genade is de ,,zaligmakende" genade, een genade bijzonder

van aard, voorzover ze de christen persoonlijk in het geloof ten deel valt Gods

algemene genade daarentegen is een algemene genadewerking van God in een

wereld die gelovigen en ongelovigen zonder onderscheid omvat Negatief gespro-

ken IS het doel van de gemene gratie de beteugeling van de zonde, de instand-

houding van Gods schepping, ook waar ze door de zonde tot in de wortel is

aangetast Positief gesproken is het doel van de gemene gratie de ontplooiing van

538

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen