Wetenschap en rekenschap - pagina 505

DE PSYCHOLOGIE AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

Voor wat het punt van de methodologie en het geloof betreft zou dit zicht pas in de

jaren zeventig doorbreken, waardoor Wijngaarden's stellingname verdedigbaar

zou worden. Want wat toen ingezien werd was dat het op een terrein als de

persoonlijkheidsleer of de psychotherapie veel problematischer was om tot ob-

jectieve data in de zin van onproblematische basis-uitspraken (Popper) te komen

dan op een terrein als de functieleer. Omdat de achtergronden van dit toen

doorbrekend inzicht en de consequenties daarvan in 3. aan de orde gesteld wor-

den, laten wij deze hier verder rusten.

Wel kan men een voorafschaduwing daarvan vinden in de opmerkingen die

Sanders in 1962 en 1969 aan het probleem van psychologie en geloof wijdde.

Hierin stelde hij o.a. dat dit vraagstuk onoplosbaar zou blijven zolang zowel de

religie als de wetenschap bleven pretenderen dat zij ieder voor zich over ware

kennis van de werkelijkheid beschikten, en niet bereid waren om toe te geven dat

hun kennis van een geheel eigen geaardheid was en derhalve slechts binnen

bepaalde grenzen aanspraak mocht maken op geldigheid. Zich oriënterend aan

Buber's onderscheid tussen de Ich-Du en de Ich-Es relatie merkte hij in dit

verband op dat binnen de wetenschap „de werkelijkheid geen partner, doch object

is. De vraag naar het wezen van de werkelijkheid blijft, voor zover men weten-

schappelijk denkt, buitengesloten. De wetenschap bemoeit zich uitsluitend met

„werkingen", die men in het oog krijgt door, met behulp van methodologische

afspraken binnen de wetenschappelijke gemeenschap, het gegevene zodanig te

verengen, zoveel aspecten ervan te elimineren, dat de werkelijkheid hanteerbaar

wordt voor de wetenschap. De onderzoeker wil zich daarbij zoveel mogelijk in de

positie van een toeschouwer manoevreren, zodat hij af kan en moet zien in zijn

wetenschap van de persoonlijke waarde, die de dingen voor hem hebben, van het

verantwoordelijk zijn voor het gebeuren. De consequentie daarvan is, dat de

wetenschappelijke kennis van een andere orde is dan de geloofskennis. Bij dat

laatste gaat het om een geestelijk verstaan van het gegevene, (om kennis die

wortelt in) een zijnswijze der liefde" (1962, p. 9; 1969, p. 221).

Hieruit blijkt in de eerste plaats dat hij de pretentie van Waterink, namelijk dat de

psychologie over het wezen van het menselijk leven handelde, afwees. Naar zijn

mening benaderde de psychologie de mens vanuit een bepaald model — in con-

creto de mens als een zich gedragend organisme — wat impliceerde dat haar

uitspraken slechts binnen dat model aanspraak konden maken op wetenschappe-

lijke geldigheid. Maar in de tweede plaats blijkt hieruit dat hij ook de pretentie van

de religie afwees dat zij over een volledig beeld van de mens beschikte, dat dan,

zoals bij Waterink, als norm zou kunnen fungeren voor de wetenschappelijk-psy-

chologische kennis. Voor hem werd ook in de religie, net als in de Bijbel, met

behulp van veelal aan het dagelijkse leven ontleende metaforen gesproken over

iets dat zich in wezen aan iedere poging tot objectivering onttrok, namelijk de

relatie en de ontmoeting tussen God en de mens: „De mens komt daarin, ondanks

zichzelf, tot het ware zien en het ware horen. Het gaat hierbij om de diepste, de

meest rigoreuze zelfidentificatie. Alle diepe, vreemde bijbelse begrippen als schuld

499

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen