Wetenschap en rekenschap - pagina 110

I. A D I E P E N H O R S T

Uiteraard was van meet af aan Fabius de man die de faculteit stempelde, hoewel

A.F. de Savornin Lohman als karakter stellig, als geleerde waarschijnlijk en als

publieke figuur buiten twijfel zijn meerdere is geweest. Voor de juridische studie te

Leiden ingeschreven was Fabius — de zoon van een Gronings predikant — onder

de invloed geraakt van Groen van Prinsterer aan wiens sterfbed hij ook in 1876

heeft gestaan. Het getuigt van een vaste overtuiging en ook van een krachtig

idealisme dat hij nooit er maar over gedacht heeft op zijn aanvankelijke keuze

terug te komen, welke voor een begaafd Leids jurist, die niet tot zijn ongenoegen

zelfs enige omgang met prins Alexander had, een belemmering bij de carrière

moest vormen. Zijn promotor Buys was ruimdenkend, maar een substantieel

proefschrift over De leer der souvereiniteit, in 1878 verdedigd, kon in liberale ogen

een Groeniaan niet acceptabel maken.

Of overigens dit proefschrift geheel de geest van de voorman der antirevolutio-

naire richting in ons land ademde? Er is reden voor aarzeling. Fabius heeft zich

kennelijk ingehouden, teneinde zonder ook maar enigszins met eigen overtuiging

te marchanderen een voor de Leidse faculteit aannemelijk werkstuk te vervaardi-

gen. Er is — zo zet hij uiteen — een volkenrechtelijk begrip en een staatsrechtelijk

begrip van souvereiniteit. Het eerste in oneigenlijke zin gebezigd, duidt aan dat

staten onafhankelijk van elkaar zijn. Het tweede ziet op de machtsvolkomenheid

binnen het staatsverband en deze souvereiniteit is in zichzelf gerechtvaardigd. De

mens is slechts naar één zijde van zijn veelzijdig leven aan het staatsverband

onderworpen. Waar er naar de rechtsgrond der staatsmacht wordt gevraagd, moet

men niet naar de bron, welke Gods wil is, verwijzen. Fabius is een voorstander van

de ondeelbaarheid van het gezag van de staat. De leer der machtenscheiding kan

hij slechts in zoverre waarderen, dat zij die geroepen zijn besluiten te nemen, deze

niet ook mogen uitvoeren. In het Nederlandse staatsrecht bezit de vorst machts-

volkomenheid en rust de grondwet in de souvereiniteit van het huis van Oranje.

Aan ons volk behoort deze souvereiniteit van nature niet toe, want — het is

moeilijk te vatten — zij werd in 1813 opgedragen aan de Koning. Wel is tegen-

woordig het leven van de staat gebonden aan de wil der burgers en maakt het volk

de natuurlijke achtergrond der overheid uit. De volheid der koninklijke autoriteit

mag niet door verplicht overleg met de Staten Generaal worden aangetast. Laat de

volksvertegenwoordiging al macht oefenen, het betreft geen staatsmacht. De wet

moet in ons land teruggebracht tot een uiting van de koninklijke wil, hoewel

Fabius zich kan voorstellen dat aan één of meer uit het volk gevormde lichamen

souvereiniteit toekomt.

Hoogleraar geworden heeft hij steeds, trouwens ook als emeritus, getuige zijn

laatste publikatie, de Herdenkingsrede, in 1930 ter gelegenheid van het vijftigjarig

bestaan der universiteit, de lijnen scherp aangezet. Thans wordt door hem, al geeft

hij zich niet aan biblicisme over, vaker op de Openbaring een beroep gedaan. De

reeds genoemde inaugurele oratie uit 1880 gaat — in een Kuyperiaanse termino-

logie — uit van de gedachte der staatsvorming die van eeuwigheid bij God aan-

wezig is «n acht de rechtsvormers geroepen zich aan God en Zijn geboden te

106

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen