Wetenschap en rekenschap - pagina 130

I. A. D I E P E N H O R S T

Kants „kritieken" heeft willen tot stand brengen. Hij droeg een eigen transcen-

dentaal-kritische kenleer voor, die minder de kentheoretische problemen als wel

de voorvragen onderzocht. Hoe zou het denken in de samenhang der dingen

doordringen en wat drijft de denker tot dit denken? De beantwoording van deze

vragen kon zoals zij zelf voor- of buitenwetenschappelijk waren, insgelijks niet

nader wetenschappelijk te funderen zijn. De mens die zich bezon op zichzelf als

kennend mens, op de aard van de hem omringende wereld en op de mogelijkheid

deze te vatten, op de aanwezigheid ook van medemensen in de wereld, moest

zich wel bewust worden van zijn relatie tot de Oorsprong van het geschapene, tot

God zelf. Als christen gegrepen door de Woordopenbaring, erkennend deel te

hebben aan Christus als de Wortel van het menselijk geslacht was het mogelijk de

rijkdom van het dank zij de verlossing geredde leven te ontsluiten door vak-we-

tenschappelijk en wijsgerig denken, onder erkenning, dat de onmiddellijk naïef

ervaren werkelijkheid, al veroorloofde zij dan niet „zinuiteenlegging" of „zinver-

binding", op een bepaalde wijze rijker was, hetgeen denkhoogmoed en eigenwil-

ligheid afsnoerde.

Vanuit deze gedachtengang bleek ook voor de rechtswetenschap en de rechtsfilo-

sofie de noodzaak van ingrijpende herziening. Met betrekking tot de encyclopedie

van het recht vraagt dit niet veel toelichting. Zij had tot taak de innerlijke eenheid

van het recht in zijn onderscheidenheid en samenhang met alle overige vakgebie-

den te onderzoeken en de onderlinge verhouding en innerlijke samenhang ook der

onderdelen te laten zien. Dit kon onmogelijk in zuiver positivistische trant. Het

moest evenmin geschieden in de vorm van een wat neo-kantiaans gedachtenbezit

verradende algemene rechtsleer die op goed geluk wegwijs maakte in de veelheid

van rechtsbegrippen en rechtsverschijnselen. De rechtsencyclopedie voldeed al-

leen wanneer zij een verantwoorde visie gaf op de werkelijkheid gelijk deze zich

aan de mens in het leven van alledag empirisch voordeed; een werkelijkheid

waarbinnen onze ervaring zich bewoog, waarmee ook ons theoretisch denken zich

bezig hield, uiterst samengesteld in de Goddelijke scheppingsorde gegrond en alle

creatuurlijk bestaan bepalend. In dit breder kader konden dan meer eenvoudige

en samengestelde juridische begrippen worden behandeld: de oudere taak van de

encyclopedie als inleiding tot de juridische wetenschap. Maar in dit raam was ook

de rechtsgeschiedenis te vatten, hetzij als historie der diverse rechtsbeschouwin-

gen, hetzij als historie van het materiële recht. Er was gelegenheid een algemene

rechts- en staatsleer op te bouwen met veel aandacht voor de structuur van de

staat, die zijn funderingsfunctie heeft in de interne monopolistische organisatie

van de zwaardmacht over een zeker territoriaal begrensd rechtsgebied en wiens

opdracht ligt in het keren van machtsmisbruik door anderen individueel of in

samenlevingsverband begaan.

Dooyeweerd heeft op nagenoeg al zijn leerlingen indruk gemaakt en een aantal is

blijvend onder zijn bekoring geraakt; zij traden toe tot de Vereniging van Calvi-

nistische Wijsbegeerte. Anderen, allerminst gezind de betekenis van zijn werk te

ontkennen, koesterden bedenkingen, ofschoon zij zich nadrukkelijk losmaakten

126

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen