Wetenschap en rekenschap - pagina 454

G. KUIPER HZN

verhitte discussies aanleiding geeft, als ware hij een tijdgenoot in plaats van een

der klassieken in het Pantheon der sociologie."* Hij was een indrukwekkende

persoonlijkheid, aan wie overigens niets menselijks vreemd was. Tellegen wijst op

zijn felle nationalisme, en zijn geringe dunk van de parlementaire democratie en

het socialisme. Maar onrecht kon hij slecht verdragen en hij heeft verscheidene

mensen die politieke of wetenschappelijke tegenstanders waren, voortreffelijk

verdedigd. Weber behoorde tot de ook in zijn tijd nog maar zelden meer voorko-

mende universele geleerden: hij studeerde rechten en economie en daarnaast

wijsbegeerte, geschiedenis, godsdienstwetenschap en godsdienstgeschiedenis,

klassieke talen en muziek. De meeste van zijn boeken zijn verzamelingen van

(meestal) vrij uitvoerige artikelen over allerlei onderwerpen. Zelfs zijn levenswerk

Wirtschaft und Gesellschaft (overigens niet voltooid) gaat waarlijk niet alleen over

economie en samenleving, maar ook over macht en gezag, leiderschap, sociale

gelaagdheid, ontstaan van steden, bureaucratie, partijen, klassen, religie (profeet

in relatie tot priester en tovenaar, preek, zielzorg etc.).' Behalve zijn grote bijdra-

gen tot de onderzoekmethoden (zijn Verstehende Soziologie) en zijn theorieën op

sociaal-economisch terrein, stratificatie, klassen, zijn drie soorten leiderschap,

hield hij zich zeer specifiek bezig met wetenschapsleer, godsdienstsociologie, ge-

schiedenis (vooral sociale) en rechtssociologie. Hij kwam dan ook met mensen uit

allerlei wetenschappen in discussie en polemiek, niet het minst ook over zijn

opvattingen over waardevrijheid (waarvan hij een voorstander was) en waarde-

gebondenheid. In zijn latere leven heeft hij zich intensief met de politiek bemoeid

en reeds vroeg aanvaardde hij onderzoeksopdrachten, b.v. met betrekking tot de

landarbeiders ten oosten van de Elbe. Bij Weber vinden we niet uitsluitend

hoogdravende theorieën, maar ook belangstelling voor de concrete sociale wer-

kelijkheid in haar historische context, waarbij hij er naar streefde nauw contact te

houden met de „feiten" zonder zich te verkopen aan de wis- en natuurkunde,

zonder vrees voor interpretatie van de gevonden feiten (sociologisch en psycholo-

gisch); hij streefde ernaar zich in te leven in (te begrijpen) het menselijk gedrag: de

„verstehende" methode. Dat deed hem steeds kritisch staan — althans wat af-

standelijk — ten opzichte van de mogelijkheid tot generaliseren. Bij deze grootste

onder de groten vinden we dan ook gedurende zijn hele leven een zekere scepsis

met betrekking tot de praktische mogelijkheden van de sociologie en in het eerste

deel ervan zelfs een spottende houding t.o.v. de sociologie. Webers grote invloed

op latere (tot en met de huidige) sociologiebeoefening is stellig te danken aan zijn

ontspannen bezig zijn, zowel met theorie als met empirie, zijn geringe dogmatis-

me, zijn relativerende houding tegenover de sociologie, zijn geweldig diepgaande

belangstelling voor zoveel terreinen en zijn grote maatschappelijke engagement.

De periode tot 1950 overziende kunnen we vaststellen dat in beginsel alles al

aanwezig was: alle mogelijke wijsgerige standpuntbepalingen en daarmee de

pluriformiteit, allerlei onderzoekstechnieken en -methoden zonder dat de socio-

logie zich bevond in de houdgreep van de wiskunde. Hoe uitte zich dat nu in de

Nederlandse verhoudingen?

448

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen