Wetenschap en rekenschap - pagina 115

DE J U R I D I S C H E FACULTEIT (1880-1980)

Onmiskenbaar is Onze constitutie vanuit de overheid geschreven; maar daarom

heeft Lohman — auteur ook van rectorale oraties over Het hoogste gezag (1884) en

De hoogste vrijheid{\%%1), alsmede van Volk en overheid{\%92>) de vrijheid van het

volk nog niet vergeten. Onderdrukking, het oefenen van geestelijke dwang door de

overheid veroordeelt hij. Terecht verdwenen slavernij en horigheid. Het oplaaien

van jodenhaat gelijk in Frankrijk en het opleggen van extra lasten aan deze

volksgroep die in een bepaalde betekenis nog steeds een aparte natie vormt, is

verkeerd. Tussen gewetensvrijheid en godsdienstvrijheid maakt hij onderscheid, in

zover de eerste, wanneer zij tot voor de overheid onaanvaardbare daden brengt,

niet mag worden gerespecteerd terwijl zij, wanneer het blijft bij eerbied voor

innerlijke overtuiging geen vrijheid van godsdienst in volle omvang bewerkt. Het

criterium van de echte gewetensovertuiging is de bereidheid tot dulden van over-

heidspressie; welke prijs wil men betalen? Hoezeer Lohman inmiddels de positie

van de afzonderlijke onderdaan ter harte gaat, blijkt uit zijn opmerking dat de

overheid in bepaalde gevallen het dwalend geweten heeft te ontzien. Nooit moet

een bepaalde overtuiging met behulp van privilegiëring van overheidswege wor-

den bevorderd. Voor de wet zijn de gelovigen en de ongelovigen gelijk. Daarom

biedt het bij een nadere bepaling der verhouding van kerk en staat nog niet een

juiste oplossing om tussen beiden de scheiding te propageren. Afkeurenswaard is

een rechtstreekse overheidsbemoeienis met de kerk, een staat, welke zich aan één

confessie bindt en één kerk tot heersende verheft. Al even erg moet worden

genoemd het opleggen met dwang van het Evangelie. Scheiding van kerk en staat

komt op deze wijze aanlokkelijk voor. Zij past echter té goed bij de opvatting, dat

de kerk een heel normale vereniging zou zijn, om te kunnen bevredigen. Met de

processievrijheid heeft Lohman geen enkele moeite; enkel openbare orde en

veiligheid stellen grenzen.

Wat hij tijdens zijn hoogleraarsperiode verzet heeft, is verbazend. Bijna steeds een

dubbele werkkring. Het Tweede — tot 1890 en vanaf 1894 — of Eerste Kamerlid-

maatschap — 1892 tot 1894 — , publicistische arbeid en het redacteurschap van De

Nederlander — sedert 1894 —, activiteit ten behoeve van de Christelijke school, een

betrokkenheid bij de Doleantie van 1886, die hem als kwestie van recht na aan het

hart lag en hem in Rechtsgeleerd Magazijn van 1893 over De rechtsbevoegdheid der

kerken een artikel deed schrijven waarin hij ook het probleem voor de overheid

van twee onder dezelfde naam optredende kerken besprak. Echter, over zijn later

optreden als Tweede Kamerlid (tot 1921), als Ministervan Staat die buitengemeen

waardevolle adviezen aan de Koningin geeft, over de redactionele bedrijvigheid

ten behoeve van De Nederlander en de nog op de pers gelegde brochures moet

worden gezwegen. Maar de mens die Lohman was, wat kort, een beetje vormelijk,

toch snel geprikkeld tot belangstelling met een scherp ontwikkeld besef voor recht

en onrecht, soms briesend van verontwaardiging, gevoelig voor hartelijkheid, van

grote plichtsbetrachting, bij incidentele wat zure bitterheid geneigd tot erkenning

van eigen fouten en tot vergeving aan anderen, oprecht bewogen wanneer hij zich

als christen getroffen voelde, heeft ook het hoogleraarschap, dat op zulk een lang

111

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen