Een vrije universiteitsbibliotheek - pagina 316

paalde bedoeling heeft gehad, of dat hij een andere betekenis van het

woord heeft willen benadrukken dan het in de Boekholt uitgaven heeft. In

een voorwoord bij die uitgaven wordt uiteengezet wat die betekenis is. De

lezer wordt aangeraden bijzonder te letten op

de saken, die ons hier onder dese verbeeldinge voorkomen, en op de Sinnebeelden selfs;

voor SCO veel slechts, als se bequamelijk uyt drucken, 'tgeen den waarde Schrijver seggen

wil.i''

En wat wil de schrijver?

Onsen Bunjan vat het hier eens op een Allegorise wijse, om daer onder, waer het mogelyk,

de Godlijke waerheden in te brengen, tot m het diepste van het herte.'''

We hebben hier met „Sinnebeelden" in de betekenis van allegorische

voorstelling te maken.

Bedoelde l.W. dat er ook mee of alleen maar mee? Kijkend naar het

opschrift, de aquarel, en het vers van bijvoorbeeld blad 10 (Afb. 2), kan

schrijver dezes zich niet aan de indruk onttrekken ook met SINNE-BEELDEN

in een nog andere dan allegorische betekenis van doen te hebben. Name-

lijk in die van emblematische voorstelling, met de daaraan inherente drie-

deUng in motto (opschrift), pictura (aquarel) en subscriptio (vers). Dat de

term ,sinnebeeld' als equivalent van emblema algemeen gangbaar was,

toen l.W. zijn boekje maakte, moge blijken uit wat de emblematoloog

Porteman daarover opmerkt.^^ Volgens hem is de term — hem is althans

geen oudere vindplaats bekend — afkomstig van Dirck Pietersz Pers, in

wiens Bellephoron of lust tot Wysheyd (1614) het neologisme „Sinnebeel-

den" te vinden is. Alleen al via Cats, die de term vier jaar later zijn zegen

gaf,^^ zal het woord een snelle en ruime verbreiding gevonden hebben.

Het benadrukken van het emblematische aspect van SINNE-BEELDEN

brengt met zich mee, dat l.W. het droomelement van Bunyans verhaal naar

de achtergrond verplaatst. De droom en de dromer komen alleen op blad 1

voor en zijn dan nog min of meer weggemoffeld in de rechterbenedenhoek

van de aquarel. Kan het woord SINNE-BEELDEN l.W. geïnspireerd hebben

in de trant van de ook nog gedurende de achttiende eeuw in Nederland

populaire embleemboeken te werken,^^ ook Bunyans verhaal als zodanig

bood hem daartoe een aanknopingspunt. Met name de taferelen in het

Huis van Uitlegger kunnen als een uitvloeisel van de embleemtraditie

worden beschouwd, die ook in het zeventiende-eeuwse Engeland een niet

onbelangrijke rol speelde. Vooral de bundels van Quarles (1635) en Wither

(1635) zijn in dit bestek van belang.^*

Rosemary Freeman wijst op die relatie tussen The Pilgrim's Progress en

de embleemliteratuur,^^ iets dat vóór haar al door Sir Charles Firth was

gedaan.2 Zij stelt dat Bunyan kon uitgaan van een emblematische manier

van denken, die bij de Puriteinen was gevormd door vooral de bundel van

Quarles. Wat Christen te zien krijgt bij Uitlegger moet volgens haar gezien

worden in het licht van die embleemtraditie. Zij voegt er aan toe dat

Bunyan wat betreft de inhoud van de zeven taferelen die Christen daar

aanschouwt, weinig aan eerdere emblematici te danken heeft. Maar in een

300

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen