Wetenschap en rekenschap - pagina 561

H O N D E R D JAAR FILOSOFIE AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

Structuur of de mogelijksheidsvoorwaarden van de ervanngswetenschappen Ja,

analoog aan Kant noemt hij deze trancendentale kritiek van het theoretisch

denken „de enige toegangspoort tot de verdere onderdelen van de Wijsbegeerte

der Wetsidee" ^'

Dooyeweerd gaat ervan uit, dat de structuur van de empirische wetenschappen

altijd synthetisch is, dat wil zeggen samen-stellend het gegeven materiaal, dat

niet-loglsch (biotisch, psychisch, sociaal enzovoort) is, dient in logische begrippen

gevat te worden (vergelijk biologie, psycho-logie, socio-logie enzovoort) Het

logisch denken is met andere woorden een ervarmgswijze die in de wetenschap

kennelijk op een of andere manier gesynthetiseerd wordt met ervanngsmogelijk-

heden en ervaringsgegevens die de mens langs andere weg verwerkelijkt, casu quo

verkrijgt Welnu, deze synthetische structuur wijst er volgens Dooyeweerd op, dat

wetenschap niet een zuiver rationele aangelegenheid is met een strikt logisch

uitgangspunt, maar dat er aan het wetenschappelijk denken steeds bepaalde noties

omtrent de saamhorigheid en dus ook omtrent de eenheid en de oorsprong van de

menselijke ervaring en ervanngswerkelijkheid voorafgaan

Het raadselachtige nu van deze vooraf-gaande, dus apnonsche grondnoties (de

ideeën van samenhang, eenheid en oorsprong der werkelijkheid werden door

Dooyeweerd aanvankelijk aangeduid als „wetsidee", WdW I 57, later liever als

„transcendentale grondidee", NC I 68) is hierin gelegen, dat ze kennelijk leiding

geven aan alle wijsgerige en wetenschappelijke theorie-vorming maar dat geen

wetenschappelijke theorie haar in de greep kan krijgen De wetenschap conclu-

deert niet tot, maar gaat zonder meer uit van bepaalde beseffen inzake de sa-

menhang, de eenheid en de oorsprong van de te onderzoeken ervaringswereld

Nader gesproken is het niet de wetenschap, maar een voorwetenschappelijke,

religieuze overtuiging die deze grond- en grensbegnppen in een of andere richting

bepaalt en beheerst

Om deze reden meent Dooyeweerd in de wetsidee het verborgen innerlijk be-

trekkingspunt tussen de religieuze overtuiging (die eventueel ook agnostisch of

anti-godsdienstig kan zijn) en de wetenschappelijke theorievorming te hebben

blootgelegd Hij zou met wetenschappelijke middelen hebben gedemonstreerd

wat Kuyper en Bavinck tevoren slechts hadden geponeerd, namelijk dat weten-

schap niet wereldbeschouwelijk neutraal is en altijd van geloofsvooronderstellin-

gen uitgaat Uitdagend was Dooyeweerds positie, omdat ze werd verdedigd in een

wijsgerig milieu dat, althans voor W O II, in Nederland beheerst werd ter ene

zijde door het neokantianisme (dat een strikte scheiding wilde maken tussen geloof

en wetenschap), ter andere zijde door de fenomenologie (die een even scherpe

scheiding wilde aanbrengen tussen wetenschappelijke filosofie en wereldbe-

schouwing).

555

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen