Een vrije universiteitsbibliotheek - pagina 231

den gelden. Van de (latere) leer van de twee zwaarden moet Kuyper

natuurlijk niets hebben. De overheid moet Gods dienares zijn, niet van de

kerk of de paus. De sympathie voor Nicolaas' diepste motieven noopt

Kuyper evenwel om de pauselijke usurpatie in een zo gunstig mogelijk

daglicht te stellen.

,.0f het. . den paus ten kwade is te duiden, dat hij zulk een houding aannam, zulk een

taal zich veroorloofde, kan men in twijfel trekken Van een wettelijk en rechtelijk stand-

punt moeten wij hem stellig veroordeelen, en wij kunnen alleen daarom vrede met dit alles

hebben, wijl zijn zaak die der onschuld en deugd was, die tegen onmenschehjke wreedheid

en bandelooze wellust werd verdedigd En mogen met altijd even zuivere drijfveeren

hierbij den paus hebben geleid, wij zegenen "t dan toch, dat die pauselijke macht, waar ze

met was tegen te houden, door verdediging van de rechten der menschheid zich geducht

trachtte te maken" "'^

Ook de „met onverbiddelijke strengheid" doorgevoerde centralisatie der

kerkelijke macht vindt daarin haar verontschuldiging.

., "L'église c'est moi'"''' is het devies van Nicolaas" gansche systeem. Meer dan ooit

tevoren treedt onder hem het zedelijk karakter van den Roomschen Stoel in 't licht

handhaver der deugd, beschermer der onschuld, vredevorst zijn de eeretitels. die hij.

althans in 't oog der wereld, zich verwierf' '''

Pauselijke machtsuitoefening en maatschappelijke hervorming vormen

dus geen tegenstelling. Het tweede onderstelt juist het eerste. De ware

humaniteit maakt in de nog half barbaarse Karoüngische tijd geen enkele

vordering zonder de prediking ener kerk, die althans het ideaal voor- en

hooghoudt, en ook tucht uitoefent over haar leden. Dat inzicht leidt Ni-

colaas tot een groeiend besef van zijn providentiële roeping. Kuyper

schrijft deze gedachtengang weliswaar mede aan Nicolaas' „persoonlijk-

heid" toe en trekt de zaak daarmee iets te veel in het psychologische vlak,

maar ook in de bewuste passage — waarin hij Nicolaas' „gevoel voor

anderen" bespreekt — blijkt de paus meer nog door heilige verontwaardi-

ging over wat hij aan onrecht om zch heen zag, gedreven te worden dan te

handelen overeenkomstig een aangeboren karaktertrek. Zo komt Kuyper

tot de volgende apologie van Nicolaas' kerkelijk machtsstreven:

„Gevoel voor anderen moest hem ontevredenheid inboezemen met de bestaande orde

der maatschappij Het moest hem schokken, dat de zedeloosheid voortging met klim-

mende stoutheid den geestelijken en maatschappelijken bloei van 't menschdom te on-

dermijnen Het moest hem grieven, dat 't bloed van den onschuldige straffeloos werd

vergoten, dat 't recht van den weerlooze roekeloos werd vertrapt En zag hij dan rond naar

middelen om dat kwaad te stuiten, vanzelve trad de kerk voor hem als de eenige hand-

haafster der deugd, de laatste heul voor de verdrukte onschuld Van haar alleen kon hij

dus redding voor 't tegenwoordige, verbetering voor de toekomst verwachten" '"''

Niets menselijks was hem vreemd. Kuyper stelt nadrukkelijk vast, dat

Nicolaas' „hefde voor Rome's stoel" gepaard ging met „zucht naar eigen

grootheid".^^ Die grootheid is echter geen doel in zichzelf, maar een mid-

del om „de kerk in 't gareel te houden". En waartoe dient dan die kerk?

215

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen