Wetenschap en rekenschap - pagina 380

A TH VAN DEURSEN

had ingeschreven.^ Zo bleef het niet, doch meer dan een of twee studenten

kwamen er jaarlijks meestal niet bij. Tussen 1918 en 1945 hebben slechts vijftien

het doctoraal examen geschiedenis afgelegd.

Van Schelven

Van Schelven heeft daarvan het beste geprofiteerd. Zijn oeuvre wint het in om-

vang van dat van Goslinga, en het stelt ook belangrijker vragen aan de orde. Zijn

eerste publieke optreden was dadelijk overtuigend. Van Schelvens oratie, „Om-

vang en invloed der Zuid-Nederlandsche immigratie van het laatste kwart der

zestiende eeuw", heeft ruim een halve eeuw lang de meningen bepaald. Van

Schelven deed zijn titel dan ook volledig recht. Zijn schattingen van de omvang

bleven zich weliswaar bewegen binnen de schriftelijke overlevering, maar meer

liet zich in 1918 ook niet verwachten, en het blijft de vraag of modern onderzoek

met behulp van poortersboeken, huwelijksregisters en lidmatenlijsten bij de on-

volledigheid van dergelijk materiaal wel tot grotere zekerheden vermag te komen.

Op zijn best toonde Van Schelven zich in elk geval bij het meten van de invloed.

Anders dan men misschien van de theoloog had gevreesd, vatte Van Schelven het

probleem aan in de volle breedte. Niet alleen de kerk — opmerkelijk weinig zelfs —

maar heel het geestelijke en materiële leven in de totale omvang: handel en

industrie, taal en kunst, godsdienst en zedelijk leven. In de vakpers werd deze

proeve zeer gunstig ontvangen. Een „ zeer belangrijke rede", meende M.G. de

Boer in het Tijdschrift voor Geschiedenis.'*

Ze had programmatisch belang inzover als ze ruim plaats gaf aan het calvinisme.

In vrijwel al het werk van Van Schelven gaat het om de verschijningsvormen van

het calvinisme in de zestiende en zeventiende eeuw. Voor Van Schelven was dat

geen verplicht nummer, aan een leeropdracht bij de Vrije Universtiteit nu eenmaal

inherent. Het was een bewuste keus, reeds in zijn dissertatie gedaan. Van Schelven

beschouwde het calvinisme als de belangrijkste geestelijke kracht van de zestiende

eeuw, belangrijk in dubbele zin. Allereerst historisch, want men kan de zestiende

eeuw niet begrijpen zonder het calvinisme te kennen. Maar calvinisme was bo-

vendien de zuiverste uitdrukking van christelijk geloven, omdat daar „het ideaal

van den apostolischen tijd, met normatieve kracht in het Nieuwe Testament

geteekend, dichter benaderd was, dan een der andere Reformatorische bewegin-

gen — hoeveel goeds die anderen ook hebben gehad — het heeft kunnen doen".^

Daarom wil Van Schelven de werkingen van deze kracht naspeuren in alle uitin-

gen van het politieke en culturele leven. In zijn proefschrift ging het nog in de

eerste plaats om de calvinistische kerken. Later verdwenen die uit het middelpunt.

Van Schelvens hoofdwerk, „Het calvinisme gedurende zijn bloeitijd", liet kerk en

theologie bewust buiten beschouwing.

In de opbouw vertoont het echter wel overeenkomsten met de dissertatie. Daar

had hij gekozen voor wat hij noemde de historisch-genetische methode. Elke

374

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen