Wetenschap en rekenschap - pagina 552

J. KLAPWIJK

geijkte leer van de twee „incomplete substanties" (HO II 287-291), die tezamen de

mens zouden constitueren als „substantia completa" (GE I 481,483, 517). Vaak

ook ging Geesink meer biblicistisch dan filosofisch of theologisch te werk. Op

ogenschijnlijk bijbelse gronden kon hij de leer van de plantenziel verwerpen en

daarentegen het bestaan van de ziel van dier en mens verdedigen (HO II 173).

Wel is van belang, dat Geesink zich aan de V.U. steeds duidelijker afzette tegen de

zogenaamde vermogenspsychologie, waarvan hij aanvankelijk een warm voor-

stander was geweest (GE I vi). Verstand, wil en gevoel zijn zijns inziens geen

zelfstandige vermogens van de ziel. Het zijn „functies" die uitgaan van iets dat

meer centraal is in de menselijke psyche, te weten het menselijk ik: Het is niet het

verstand dat denkt in mij, maar ik denk enzovoort (GE I 494 sqq). Deze functie-

leer zou naderhand, evenals trouwens Geesinks onderscheid van natuurwetten en

normen en zijn opvatting van de relatie God, wet en kosmos, worden opgenomen

en uitgewerkt door Vollenhoven en Dooyeweerd.

Bavinck in vergelijking met Kuyper

In de context van de filosofie-beoefening aan de V.U. mag Bavinck niet onvermeld

blijven. H. Bavinck (1854-1921) was aanvankelijk hoogleraar aan de Theologische

Hogeschool te Kampen, eerst sedert 1902 dogmaticus aan de V.U. Wellicht meer

dan één van zijn mededocenten besefte Bavinck het gebrek aan een eigen filoso-

fische systematiek aan de V.U. Op latere leeftijd heeft hij dan ook ernstig over-

wogen zijn theologisch professoraat neer te leggen om de hem resterende tijd en

krachten geheel te kunnen wijden aan de opbouw van een christelijke filosofie.'^

Het is er nooit van gekomen. Ook Bavincks wijsgerige inzichten zijn slechts

gedeeltelijk uitgewerkt en her en der gepubliceerd. Ik denk hier met name aan de

Prolegomena (deel I) van zijn Gereformeerde dogmatiek, die overigens reeds in

1895, dus nog in zijn Kamper periode (een jaar na Kuypers Encyclopaedie),

verschenen, voorts ook aan zijn Stone-lezingen Wijsbegeerte der openbaring

(1908), zijn Paedagogische beginselen (1904) en vele andere geschriften.

In allerlei opzicht is Bavinck als theoloog en wijsgeer een geestverwant van Kuyper

geweest. Toch bleken er tevens, reeds bij het verschijnen van de Gereformeerde

dogmatiek, opmerkelijke verschillen van inzicht tussen beiden te bestaan, met

name ook inzake de filosofische onderstellingen van hun werk, verschillen die ook

in latere wijsgerige discussies aan de V.U. weer een rol zouden gaan spelen.

Medestander van Kuyper was Bavinck vooral inzake het reformatorisch

uitgangspunt. Bavinck keerde zich welbewust tegen het scholastieke supranatu-

ralisme van Rome vanuit de reformatorische overtuiging, dat de boodschap van

het christelijk geloof niet gevat kan worden vanuit de voorstelling van een natuur

die moet worden opgeheven tot het niveau van de genade (genade als bovenna-

tuurlijke werkelijkheidsorde) maar vanuit de voorstelling van een creatuur (na-

tuur) die, eenmaal afgevallen, moet worden hersteld door genade (genade als

546

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen