Wetenschap en rekenschap - pagina 536

J KLAPWIJK

Reformatie en scholastiek

In aansluiting bij Calvijn heeft Kuyper van meet af de noodzaak van een „calvi-

nistische" wijsbegeerte beklemtoond Dit hangt samen met Kuypers zicht op het

calvinisme In het Europa van de nieuwe tijd zag hij namelijk de worsteling gaande

tussen het modernisme, het romanisme en het calvinisme als drie omvattende

levens- en wereldbeschouwingen die streden om de ziel van de mens Onder het

modernisme verstond Kuyper het geseculariseerde denken sedert de Franse revo-

lutie, het totaal van alle ongeloofstheoneen van zijn tijd En omdat het modernis-

me pogingen deed de wereld te verklaren en de mens te begrijpen buiten het geloof

en buiten de bijbelse openbaring om, werd het bestreden Dus kon ook de mo-

derne, humanistische filosofie, in welke vorm of variant ze zich ook voordeed, in

de ogen van Kuyper geen genade vinden

Kuypers bezwaren tegen het romanisme waren niet minder groot Het romanisme

was voor hem de levens- en wereldbeschouwing van het rooms-katholicisme Dit

romanisme was weliswaar allerminst afkerig van „christelijk denken", maar de

uitwerking van deze idee achtte hij bepaald niet onbedenkelijk Het romanisme

beoogde namelijk een synthese, dit is een wederzijdse aanpassing of accomodatie

van het christelijk geloof en de zogenaamde natuurlijk rede van de mens Met deze

idee van de natuurlijk rede en met deze poging tot synthese gaf het katholicisme

echter te kennen, dat het zich niet had losgemaakt van de voorchristelijke, antieke

filosofie Immers, in haar visie op de mens als een wezen dat van nature is

toegerust met rede, volgde de roomse, nader, de thomistische filosofie de Griekse

wijsbegeerte van Aristoteles, die het centrum van de mens, de zogenaamde „we-

zensvorm", gezocht had in de menselijke rede (waarmee de godheid als absolute

rede zou corresponderen) Geen wonder dan ook, dat Aristoteles de menselijke

rede had verzelfstandigd tot het autonome uitgangspunt van alle wijsgerig-we-

tenschappelijke bezinning

In het romanisme nu werd de poging ondernomen om deze waardering van het

redelijk vermogen van de mens aan te passen aan het gezag van de Goddelijke

Woordopenbaring Zo ontstonden de contouren van een scholastieke filosofie, met

name bij Thomas van Aquino Hiertoe werden twee terreinen onderscheiden, de

wereld van de natuur en die van de „bovennatuurlijke" genade Omdat de na-

tuurlijke wereld toegankelijk werd geacht voor de rede, kon in dezen de filosofie

van Aristoteles worden gevolgd De bovennatuurlijke wereld zou daarentegen aan

het oog van de natuurlijke rede onttrokken zijn en slechts ontsloten worden in de

Woordopenbaring, zoals deze door middel van de kerkelijke leer en m de theolo-

gische reflectie tot ons komt De onderlinge verhouding tussen beide terreinen

werd zo geconstrueerd, dat de natuur voortrap van de genade heette en omgekeerd

de genade de bekroning en vervolmaking van het natuurlijke leven Evenals nu de

natuur heette te zijn aangelegd op de genade werd ook de filosofie in spijt van haar

zelfstandigheid op het terrein van de natuur gezien als aangelegd op de theologie

als openbaringswetenschap, dienstbaar aan de ,,koningin der wetenschappen"

530

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen