Wetenschap en rekenschap - pagina 120

I. A. DIEPENHORST

binnen historisch kader. In de middeleeuwen had voorgezeten de idee der ge-

meenschap, zowel religieus-kerkelijk als juridisch. Na verbreking van de eenheid

hadden zich van eigen macht bewuste staten in onafhankelijkheid tegenover

elkaar geplaatst. Het was juist om in overeenstemming met de Openbaring èn de

zelfstandige statengemeenschap èn de zelfstandige enkele staten te aanvaarden.

Maar in de feitelijke verhoudingen tussen de volkeren oefenden natuurlijk tal van

krachten en meningen invloed. Deze daadwerkelijke wirwar moest niet op de

gedachte brengen dat willekeur, machtsstreven, wereldbewustzijn of een bepaalde

grondnorm de geldingsgrond van het volkenrecht zouden kunnen vormen. Dit was

aan willekeur ontheven en gefundeerd in „de ordinantie van de levende God". Het

was een geluk dat naast het hier eenparige Christendom ook het Mohammeda-

nisme zich in het geloof aan een persoonlijke God vinden kon; de wijd verbreide

aanwezigheid van een godsdienstig gefundeerd rechtsbesef gaf zekere vastheid.

Na 1918 evenals na 1945 cirkelde het volkenrecht rond het vredesvraagstuk.

Anema heeft steeds de rechtvaardige van de onrechtvaardige oorlog onderschei-

den, ieder pogen steunend om de oorlog terug te dringen en een enkele maal zelfs

een hem sympathieke regering of hem geestelijk nastaand politiek bestuurder,

indien hij meende dat zij de zaak van vrede en recht schaadden, bestrijdend.

Voortdurend wees hij er op dat in het groot bezien, alle teleurstelling ten spijt, er

toch van vooruitgang sprake was. Vredesconferenties, internationale organisaties,

tractaten die soms beslist te hoog grepen, — het Protocol van Geneve (1925) moest

het geweldig ontgelden — en bovenal omzetting van de geest der volkeren konden

in de gewenste richting stuwen. Onder erkenning van hun falen, steunde hij de

Volkenbond eerst, de Organisatie der Verenigde Naties met haar minder idealis-

tische opzet daarna. Hij die zich lang huiverig had getoond voor een verlaten der

zelfstandigheidspolitiek door Nederland, aanvaardde later principieel een fede-

raal beleid, al was het niet onbezwaard. Overtuigt hij steeds? In 1939 kost het hem

weinig moeite de uitgebroken tweede wereldoorlog als een belangenoorlog voor te

stellen; het was over en weer niet begonnen om handhaving van recht en bescha-

ving. Reeds kort na het overnemen der macht door Hitler in Duitsland was hij van

diens toekomstige val overtuigd maar gedurende de bezetting zeventig jaar ge-

worden, hield hij zich buiten elke verwikkeling.

Van Anema als mens ging een ongewone aantrekkingskracht uit. Dit had iets

bevreemdends want hij kon ruw zijn, was in de regel wat ik-middelpuntig, en

toonde als hem dat uitkwam, zich bereid iemand te vleien; hij was ook niet

bijzonder gastvrij of mededeelzaam. Hij leek gesteld op een gerust en stil leven,

zoals hij zich dat voorstelde: laat naar bed, als het zo geviel pianospelen omstreeks

middernacht, een zekere ongegeneerdheid in het optreden onder het aan anderen

aanleggen van vrij strikte normen. Academische vergaderingen bezocht hij in zijn

latere jaren niet meer. Met fractiebijeenkomsten in de Eerste Kamer was het van

hetzelfde laken een pak; in de faculteit liet hij nagenoeg alles aan Diepenhorst

over, wetend dat hij het in de regel met deze eens zou zijn. Hij was — na een kwart

eeuw te hebben gedoceerd — graag lid van de Raad van State geworden. Soms

116

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen