Wetenschap en rekenschap - pagina 504

C . S A N D E R S / L . K. A EISENGA

feit achterafin mijn theorie te passen, zal met een beetje soepelheid van geest altijd

wel gelukken. Maar eerst echt getoetst wordt een theorie door haar te laten

afhangen van een predictie naar een waarnemingsfeit, dat mij nog niet bekend is

op het moment dat ik de voorspelling uitspreek (en waardoor het dus ook pas een

„voorspelling" wordt)" (1965, 1966).

Betekende dit alles nu dat de rol van levensbeschouwelijke momenten in de

psychologie uitgespeeld was? Immers, ook al wordt toegegeven dat zij een functie

hebben in de voor-wetenschappelijke of hypothese-vormende fase van de psy-

chologie, als daarna gesteld wordt dat aldus opgestelde hypothesen getoetst dienen

te worden tegen objectieve, voor iedereen waarneembare en aanvaardbare data,

dan heeft het er veel van weg dat zij in een wetenschappelijke psychologie hoog-

stens een marginale rol kunnen spelen.

Voorzover het nu de door Waterink bepleite christelijke psychologie betreft luidt

het antwoord op bovenstaande vraag bevestigend: dit ideaal werd in de jaren

zestig door iedereen opgegeven, ook door Wijngaarden. Want ook al achtte deze

een scheiding van geloof en psychologie onaanvaardbaar, dit betekende niet dat

hij de door Fokkema en Drenth voorgestane methodologische criteria binnen het

wetenschappelijk bedrijf als overbodig afwees. Integendeel, ook hij was er zich

scherp van bewust dat daarbinnen subjectieve evidentie-gevoelens geen rol

mochten spelen. Maar wat hij aan de andere kant niet wenste te accepteren was de

door hen aangehangen stelling dat „de objectiviteits-gedachte, onverkort en

onafhankelijk van andere gezichtspunten, de enige richtlijn en de enige beoorde-

lingsgrond vormt" voor het wetenschappelijk gehalte van psychologische uitspra-

ken (de Groot, 1961, p. 372). Voor hem was het geloof een te diep ingrijpende

factor om zonder meer aan de kant geschoven te worden terwille van louter

methodologische eisen. Maar hoe deze beide zaken met elkaar in verband ge-

bracht moesten worden werd door hem niet duidelijk aangegeven.

Maar in wezen gold dit laatste voor meerdere personen. Want wat de binnen de

wetenschappelijke staf gevoerde discussies over de verhouding tussen geloof en

methodologie (zie o.a. Dirkzwager, 1962) kenmerkte was dat men geen duidelijke

weg zag waarlangs dit probleem aangevat zou kunnen worden zonder enerzijds

terug te vallen in het oude idee van een christelijke psychologie, anderzijds de pas

begonnen bezinning op de methodologische grondslagen van de psychologie in

gevaar te brengen. Een illustratie van deze spanning vormt Fokkema's opmerking

dat de psychologie een zodanige formulering voor haar object en methoden

diende te geven dat „1. de voorwetenschappelijke noties, die naar veler mening

van uitermate groot belang zijn voor de wetenschappelijke productiviteit, niet

afgesneden worden; 2. deze noties en levensbeschouwelijke elementen niet nood-

zakelijk voorwerp van discussie over wetenschappelijke resultaten behoeven te

zijn" (1960, p. 270). Wat hieruit spreekt — en dit gaf de sfeer waarin het probleem

gezien werd aardig weer — was enerzijds het besef dat levensbeschouwing en

wetenschappelijke psychologie verbanden bezaten, anderzijds ook een manke-

rend zicht op de vraag hoe dat verband lag.

498

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen