Een vrije universiteitsbibliotheek - pagina 258

van boekproductie, het afschrijven van handschriften, nog niet afgedaan.

In verschillende Bossche kloosters werd deze vaardigheid nog beoefend,

meestal met de bedoeling in de eigen behoefte aan liturgische en stichte-

lijke boeken te voorzien. Alleen de Broeders des Gemenen Levens werk-

ten, zoals in de meeste van hun huizen het geval was, in de eerste plaats

voor een ruimere kring van gebruikers.^* Een post in Pelgroms jaarreke-

ning voor 1539 wegens materiaal voor het schrijven en vervaardigen van

boeken, voor papier en op verschillende plaatsen gekochte boeken, wijst

uit dat ook de Wilhelmieten in Den Bosch zich met het maken van hand-

schriften hebben beziggehouden.^^ We zijn bovendien in de gelukkige

omstandigheid dat minstens twee van hun handschriften de beeldenstorm

en andere catastrofes hebben overleefd, namelijk de beide al genoemde

antifonaria.^^ Het zijn zeldzame specimina van Bossche schrijfkunst uit de

zestiende eeuw die nog wachten op een nader onderzoek door een codi-

coloog. Ook de muziek en de voor de liturgie van de Wilhelmieten be-

stemde teksten zijn het bestuderen waard.

Beide antifonaria zijn monumentale boeken van meer dan een halve

meter hoog, met elk ± 300 perkamenten bladen. Ze hadden een vaste

plaats in de kloosterkerk om dienst te doen bij de mis en het breviergebed.

Het oudste is blijkens het colofon voltooid door broeder Georgius van

Balen in het jaar 1516 op de dag van Maria-Presentatie (21 november).^^

We kunnen er zeker van zijn dat de schrijver een Bossche Wilhelmiet is,

omdat zijn naam ook voorkomt bij de hierboven vermelde inscripties in de

gedrukte boeken uit de bibhotheek van Baseldonk.

Het andere antifonarium begint met een opschrift dat in vertaling luidt:

Dit antifonarium is voltooid onder de heer prior Jacobus Donck in het jaar

des Heren 1531.^* Dit boek overtreft qua uitvoering het aniifonarium van

1516. De versiering bestaat uit een groot aantal fraai uitgevoerde initialen

in verschillende genres. De grootste initialen ( ± 9 X 12 cm.) zijn versierd

met penwerk in verschillende kleuren, met uitlopers in de marges bij wijze

van randversiering. Daarnaast is er een groep kleinere initialen, uitgevoerd

in de kleuren blauw en rood. Het meest interessant is echter een derde

groep, bestaande uit zwarte initialen met een hoogte van ongeveer 5 cm.,

waarvan er hier enkele zijn afgebeeld (Afb. 5). In de versieringen van deze

,lettres cadeaux', die men ook wel in Frans drukwerk uit de eerste decennia

van de zestiende eeuw kan aantreffen, zijn meestal menselijke gezichten

verwerkt. Het Bossche antifonarium bevat meer dan honderd van derge-

lijke gezichten, die soms op een enigszins satirische wijze zijn afgebeeld.

Daartussendoor komt men dezelfde initialen tegen met een versiering

bestaande uit geometrische patronen. Nog een andere categorie van deze

letters trekt de aandacht omdat er teksten in zijn verwerkt. Op een zevental

plaatsen bevatten deze teksten informatie over de vervaardiger. Tweemaal

lezen we „W.F. me fecit",^^ en op twee andere plaatsen „W.Faber me

fecit".^** Aanvullende informatie kan afgelezen worden uit de inscripties

„Anno 1531. F.W. Faber me fecit",'^^ en „F.W. Faber de WaHncourt me

242

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen