Wetenschap en rekenschap - pagina 495

DE PSYCHOLOGIE AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

aangelegenheid was waarin men vanuit bepaalde a priori's denkend in de werke-

lijkheid kon doordringen: „Wij menschen kennen de dingen niet a priori, onmid-

dellijk, door intuïtie. Wij zijn gebonden aan hunne verschijningen en werkingen,

moeten deze op de nauwkeurigste en meest consciëntieuze wijze waarnemen . . .

Daarom, waarneming is nodig en goed. Zij moet voorafgaan, opdat wij geen

gebouw optrekken zonder fundament". Met andere woorden, zelfs al zou men van

mening zijn dat uit de Bijbel een psychologie afleidbaar was, dan nog zou men bij

pogingen om dat te doen stuiten op het feit dat deze wél een zienswijze op de mens

bood, maar geen complete inventaris aan psychologische data. Hoe men de zaak

ook wendde of keerde, men zou er nooit omheen kunnen om de empirische

psychologie een eigen plaats te geven naast de Bijbelse boodschap.

Maar betekende dit nu ook dat de empirische psychologie onafhankelijk was van

deze boodschap? In zijn antwoord op deze vraag treffen we een aantal elementen

aan die uiterst modern aandoen. In de eerste plaats stelde hij dat een strikt

onbevooroordeelde psychologie alleen al daarom onmogelijk was, omdat „er nooit

eenige waarneming is, of ze brengt a priori reeds mede en gaat terstond uit van

allerlei metaphysische begrippen, zoals: ding, wezen, eigenschap, zijn, worden,

verandering, oorzaak, kracht enz. Zonder deze kan er van wetenschappelijke

waarneming geen sprake zijn". Deze opvatting vinden we later bij o.a. Linschoten

(1964) terug in zijn stelling dat iedere beschrijving een constructie is, waarmee hij

naar voren bracht dat woorden en begrippen de ervaring niet afbeelden, maar juist

structureren, zodat iedere beschrijving van de ervaring reeds met een (impliciete)

theorie belast is. Bavinck drukte dit laatste expliciet uit door te stellen dat „het

waarnemen en constateren (van verschijnselen) nooit geheel onbevooroordeeld,

zuiver objectief en volkomen exact plaats kan vinden. Want ieder ziet de ver-

schijnselen met zijn eigen oog en van zijn eigen standpunt uit. Ieder brengt bij de

waarneming zijn eigen natuur, karakter, overtuiging mede en staat onder invloed

daarvan. Niemand kan zich bij het wetenschappelijk onderzoek van zichzelven

ontdoen". Dezelfde visie vinden we later terug in o.a. Bridgman's (1959) veel

geciteerde stelling dat in de wetenschap „we can never get away from ourselves".

Maar niet alleen deze aspecten maakten volgens Bavinck het streven naar een

strikt onbevooroordeelde psychologie tot een onbereikbaar ideaal. Want met het

louter beschrijven van de verschijnselen was beslist nog geen wetenschap geboren:

„Wetenschap is verklaren. Als de psychologie wetenschap wil zijn, kan zij niet bij

eene beschrijving van de verschijnselen zonder meer blijven staan, maar zij moet

er naar streven, om de oorzaken van de verschijnselen op te sporen. Daartoe moet

zij den samenhang der verschijnselen zien te ontdekken, onderzoek doen naar

oorzaak en gevolg, middel en doel, wetten trachten te vinden, die de verschijnselen

beheerschen, hypothesen opstellen . .. Dit alles nu, de eigenlijke, hooge roeping

der wetenschap, is geen wetenschap, maar taak van het denken. Het denken geeft

dus aan de psychologie .. . eerst haar eigenlijk wetenschappelijk karakter. Het

ontdekt het logische, de idee, de wet in de verschijnselen, en daar is het wetenschap

om te doen".

489

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen