Wetenschap en rekenschap - pagina 29

DE VRIJE UNIVERSITEIT ALS BIJZONDERE INSTELLING 1880 1980

Dit laatste betrof een aspect der wetenschapsontwikkeling, waaraan Van Peursen

een in 1967 gepubliceerde studie wijdde onder de titel „De toekomst van de

universiteit", waarin hij onder meer ook aandacht schenkt aan de aard en de

grenzen van wetenschap en wetenschappelijke kennis

Een van de meest opvallende kenmerken van onze tijd, aldus Van Peursen, is de

kennisexplosie, die haar invloed overal en op alle gebieden doet gelden binnen de

universiteiten, in de industrie, in de literatuur, in gewoonten en denkpatronen

zowel van academici als de overige mensen Een bijzonder belangrijk aspect van

deze kennisexplosie is de gebleken toepasbaarheid als een techniek, met behulp

waarvan ongedroomde bronnen van energie kunnen worden geopend en de

structuur van levende organismen op een ontstellende wijze kunnen worden

veranderd Het hedendaagse leven wordt meer en meer beheerst door middel van

zowel aan de natuurwetenschappen als aan de geestes- en maatschappijweten-

schappen ontleende mechanismen Deze kennisexplosie is gepaard gegaan met

een ongekende uitbreiding van het aantal specialismen, die elk voor zich een eigen

vakjargon hebben ontwikkeld, waardoor de eigenlijke bezinning op de verant-

woordelijkheid van de wetenschap en derhalve van de universiteit voor de gang

der samenleving in het gedrang dreigt te raken Wetenschapsbeoefening kan als

zodanig leiden tot pure kennis, die als zodanig betrouwbaar kan worden geacht,

omdat gewerkt wordt met concepties, die niet afhankelijk zijn van incidentele

resultaten van empirisch onderzoek Derhalve heeft pure kennis slechts een be-

perkte betekenis zij is geschikt voor beschrijving en ordening, maar niet zonder

meer voor beantwoording van de diepste menselijke en maatschappelijke vragen

Voor de beantwoording van deze vragen is een religieus-ethische attitude onmis-

baar, want descriptieve „statements" van de wetenschap zijn in feite reducties en

besnoeiingen van de werkelijkheid Volgens Van Peursen bieden fysica zowel als

theologie, psychologie en de geschiedenis geen wegen tot diepere werkelijkheden,

noch tot een puur technisch apparaat, operationeel los staand van de werkelijk-

heid ZIJ zijn veeleer een steiger rond de werkelijkheid, het gereedschap dat die

werkelijkheid meer toegankelijk en beheersbaar maakt

Maar toch is wetenschap niet neutraal ethische vragen en problemen stoppen niet

bij de poorten der universiteiten en dat is een gelukkige situatie, want interactie

tussen wetenschappelijke vorming en godsdienstige en socio-culturele attitudes

van de mensen heeft een zuiverend en een bevrijdend effect in beide richtingen

Want een universiteit kan godsdienstige, religieuze, sociale en ethische normen

gebruiken om te bepalen, of haar eigen onderzoek en onderwijs, onder het mom

van puur theoretische en neutrale academische studie de samenleving niet in een

zodanige richting sturen, dat zij de test van „education for responsibility" met kan

doorstaan

Met dit alles is, althans voor een deel, in grote trekken de context geschetst,

waarbinnen ook de Vrije Universiteit in de na-oorlogse periode haar weg en koers

heeft moeten bepalen, in het bijzonder ook als christelijke instelling met een eigen

grondslag en een eigen identiteit en ook met eigen doelstellingen Die context had

25

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen