Een vrije universiteitsbibliotheek - pagina 221

liberalen zin. maar niet in den zin van Gods Woord, dat nergens wordt genoemd of als

maatstaf wordt gebruikt; gedrukt door de bezwaren van een vooropgezette, niet uit de

feiten afgeleide constructie".'''

Dat Kuyper reeds vóór zijn kennismaking met Pietje Baltus tot een andere

visie op de kerk is gekomen, behoeft ons nu niet bezig te houden.^* Even-

min staan we lang stil bij het proefschrift van Van Leeuwen.^^ Deze gaat

diep in op Kuypers ecclesiologie(ën), maar is in zijn behandeling van de

scriptie afhankelijk van Praamsma. Dat Van Leeuwen het kerkbegrip van

de scriptie aanduidt als „het radicale, moderne standpunt over de kerk als

tijdelijk orgaan der godsdienst",^^ waarmee „de theologie-student in radi-

calisme zijn leermeester Scholten overtroffen heeft"^^ maakt o.i. weinig

verschil. We geven toe, dat de Groningse theologen meer van de kerk als

instituut verwachtten dan de radicale modernen, maar achten de theolo-

gische afstand tussen Groningen en Leiden niet groot. Ds. Meyboom

(1817-1874) is slechts één voorbeeld van de vloeiende overgang tussen deze

niet-orthodoxe richtingen.^^

Hoofdstuk IL Kuyper en Nicolaas I

We weten niet wie de keus van het onderwerp gemaakt heeft. Het is heel

goed mogelijk, dat prof. Kist, die zich reeds eerder met deze paus bezig

gehouden had,^^ het onderwerp gedecreteerd heeft. Evenzeer denkbaar is

het, dat het initiatief van Kuyper zelf is uitgegaan. Zoveel is zeker, dat het

thema hem aantrok en dat de figuur van de trotse paus met sympathie

getekend is. Van de gangbare „antipathie tegen Rome",^^ waarvan hij

reeds op de eerste bladzij gewaagt, toont hij zich geheel vrij. Hoeveel van

Nicolaas' wezen en karakter toen reeds door Kuyper herkend is, blijve in

het midden. Het valt ons, die het gehele levenswerk van Kuyper kunnen

overzien, lichter de geestverwantschap op te merken dan het aan de zich

nog volop ontwikkelende student mogelijk geweest is. Bij het lezen van zijn

uiteenzettingen over deze paus waant men zich soms verdwaald in een

biografie over Kuyper, zo talrijk en onmiskenbaar zijn de overeenkomsten.

Godsdienst en politieke macht, het is een thema, dat Kuypers leven

beheerst heeft. Met Nicolaas was het niet anders gesteld. Zijn pontificaat

bestrijkt de jaren 858-867. Hij behoorde tot de vromen, voor wie de gods-

dienst „het levenwekkend beginsel" is, „dat al hun doen bestuurt".^^ Ty-

perend is Kuypers toevoeging:

..Hiermede rangschikken wij hem echter niet onder die zwakke zielen, die zwartgallig en

warsch van alle wereldsche genot, hunne bestemming hier beneden niet begrijpen, of

opziende tegen den strijd, die te midden der wereld hen wacht, zich in de eenzaamheid

terugtrekken, om in dezen onnatuurlijken toestand zich door hunne verbeelding te laten

beheerschen om in halve waanzin hun nutteloos leven te eindigen. Neen, wij bedoelen, dat

"t gevoel van betrekking op een hooger wezen levendig in hem sprak, dat die betrekking

zijne gedachten vervulde, en de bevordering van de eere Gods steeds in 't oog werd

gehouden",''^^

205

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen