Wetenschap en rekenschap - pagina 564

J KLAPWIJK

lichaam losliet en met de bijbel aandacht vroeg voor het menselijk „hart", waaruit

de „uitgangen des levens" zijn (Spr 4 23) Het hart is voor Dooyeweerd geen

„geestelijke substantie" ( = zelfstandigheid) Het is in de mens het meest centrale,

zelfs „boventijdelijke" (NC I 32) betrekkingspunt, niettemin onzelfstandig, omdat

het menselijk ik als beeld van God boven zichzelf naar zijn goddelijke Oorsprong

verwijst Om deze reden stelde Dooyeweerd dan ook ten aanzien van de drie

axiomata („wetsidee") van de wijsbegeerte, dat van christelijke zijde de oorsprong

van de kosmische werkelijkheid gezocht moest worden in God, haar eenheid in de

omvattende eis van het bijbelse liefdegebod, zoals dit vervuld is in Christus als de

wortel van een herboren hart, van een hernieuwde mensheid, ja van een herrezen

schepping, haar samenhang tenslotte in de zogenaamde kosmische tijd, die zijns

inziens de eerder gememoreerde verscheidenheid van sociale kringen en kos-

mische structuren als tijdelijke structuren overbrugt Een nadere adstructie moe-

ten we hier terzijde laten

Op grond van zijn kosmologie en antropologie heeft Dooyeweerd tenslotte ook de

epistemologie op nieuwe leest geschoeid In een richting die door Kuyper reeds

werd aangeduid heeft hij de westerse wijsbegeerte vanaf Descartes verweten, dat

ZIJ de kentheoretische positie van denksubject en kenobject in de wetenschap (de

zogenaamde „Gegenstandsrelatie") heeft verabsoluteerd tot een primordiaal ge-

geven, tot de plaats van de mens in de wereld Dit zou gebeurd zijn vanuit het

onbewuste antropologische axioma dat het merk van de mens niet creatuurlijk en

religieus is, maar autocreatief en rationeel Waar Dooyeweerd echter vanuit zijn

bewuste religieuze axiomatiek de mens ziet als ingevoegd in de scheppingsstruc-

turen van de kosmische werkelijkheid, is de wetenschap voor hem geen eerstkomer

maar een laatbloeier, ook in deze principiële zin dat zij de synthetische verbinding

voltrekt tussen een meervoud van reeds voorhanden menselijke ervarmgswijzen

(een logische en een niet-logische)

Deze synthetische structuur van de wetenschap zijn we eerder tegengekomen Ze

leek het vertrekpunt te zijn van Dooyeweerds filosofie als „trancendentale kri-

tiek" Ze blijkt nu tevens zijn filosofisch eindpunt te zijn' Is dat geen vicieuze

cirkelredenering'' Eerst werd theoretisch beredeneerd, hoe het theoretische den-

ken als synthetiserend denken religieus gemotiveerd is, thans blijkt dit resultaat op

Dooyeweerds eigen redenatie terug te slaan ze wil appelleren op andersdenken-

den, maar rust ondertussen zelf reeds in een axiomatische, religieuze overtuiging "

We constateren dit slechts en laten de vraag voor later liggen ot Dooyeweerds

wijsgerige opstelling hiermee uiteindelijk verzwakt is of versterkt

Vollenhoven en de „schnjtuurhjke wijsbegeerte"

Het optreden van Vollenhoven viel nagenoeg gelijktijdig met dat van Dooye-

weerd D H Th Vollenhoven (1892-1978) was in 1918 bij Geesink gepromoveerd

op een wijsgerig proefschrift De wijsbegeerte der wiskunde van theïstisch standpunt.

558

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen