Wetenschap en rekenschap - pagina 137

DE J U R I D I S C H E FACULTEIT (I88O-I980)

natuurlijk op uiteenlopende manier, alles tezamen genomen meer bekendheid aan

hun houding tegenover de Duitsers dan aan hun beoefening van de wetenschap

ontleende, was J. Oranje (1898-1946). Na het behalen van de meestertitel aan de

Vrije Universiteit in 1920 was hij vanwege zijn gezondheid jaren in Zuid-Afrika

werkzaam geweest en van 1926 tot 1927 in Den Haag op het Departement van

Arbeid, Handel en Nijverheid, om vervolgens tot 1940 het directiesecretariaat van

een onderneming in het zuiden des lands te vervullen. Op aanraden van Ger-

brandy had hij in spaarzame vrije tijd een dissertatie geschreven: Rights Affiliating

the Use of Broadcasting (1938), waarover zijn promotor zich zeer tevreden toonde.

In 1940 werd hij tot hoogleraar in het handelsrecht benoemd en inaugureerde over

Het karakter van de overeenkomst van levensverzekering. Hij ontkende het weder-

kerig karakter van die levensverzekering; dit was veeleer eenzijdig en voorwaar-

delijk, wat in deiwet behoorde te worden vastgelegd.

Op 22 september 1943 werd hij rector magnificus der Universiteit waar geen

college meer vanaf 12 april werd gegeven en al evenmin tentamens werden

afgenomen. Een rectorale oratie heeft hij niet uitgesproken. In 1945 herdacht hij in

besloten zittingen van de senaat eerst hen, die al dan niet gewelddadig aan hun

eind kwamen en naderhand de in gevangenschap gestorven Rutgers. Na de be-

vrijding opende hij de lessen, gevallen studenten, ook uit de juridische faculteit,

ontroerd erend op 25 juni 1945. Het rectoraat droeg hij 19 september van dat jaar

over en werd terstond daarop in het ziekenhuis opgenomen; hij is niet meer

hersteld en overleed op 6 april 1946. Het is nagenoeg zeker dat hij zichzelf in de

oorlogsjaren heeft opgebrand.

Het zou in strijd met de waarheid zijn te beweren, dat hem, die een vrij militante

aard bezat, de worsteling met de Duitsers mishaagde. Hij leidde graag, kon zich

geweldig opwinden als hij zag dat iets verkeerd zat — ik denk dat die verontwaar-

diging en zelfs ergenis een bezinksel zijn uit ervaringen gedurende de Philipstijd:

een directiesecretaris kreeg het niet voor het zeggen — hij was gewoon recht door

zee te gaan, verstond in het zakelijke vlot de kunst van optreden, was dapper en

minde actie en agitatie. Er woonde in hem een drang tot helpen. Of hij voor

zichzelf bijstand gaarne aanvaardde is een tweede, want domineren zat hem in het

bloed. Hij bezat iets manhaftigs, dat op jongeren indruk maakte. Er ging ook een

zekere vaderlijkheid van hem uit.

Bovendien, niemand bijna stelt domweg zijn leven in de waagschaal. Zeker doet

zulks geen mens met gezond verstand, dat Oranje in zeer bevredigende mate en

zelfs meer dan wetenschappelijke begaafdheid het zijne kon noemen. Hij be-

schouwde gedurende de bezetting het nemen van risico's als plicht; in afwijking

van Rutgers hetgeen hij zichzelf oplegde, ook van anderen eisend. De universiteit

was gesloten maar hij organiseerde de instandhouding van het werk. Kon er alleen

tot voortzetten van studie worden aangespoord, met het scheppen van mogelijk-

heden om clandestien tentamen en examen af te leggen stond het anders. Datgene

wat georganiseerd kon worden zette hij ook metterdaad op. Het gebrek aan

universitaire eenheid en de slapheid van tal van docenten was hem een doorn in

133

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen