Wetenschap en rekenschap - pagina 551

H O N D E R D JAAR FILOSOFIE AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

met deze Logos-speculatie stellig ook een zeker intellectualisme om de hoek

kijken, in deze zin namelijk dat hij soms uitging van de „thomistisch-calvimstische

leer" van het primaat van het intellect in God en in de mens (ET 31, 17) en dat hij

dan bovendien de stoicijns-scholastische leer ging verdedigen van de lex naturalis,

de natuurlijke zedewet, die zou zijn ingeschapen in de redelijke natuur van de

mens en verankerd zou zijn in de lex aeterna, dit is de wet die voortvloeit uit Gods

redelijke natuur en die door Hem van eeuwigheid heette te zijn uitgevaardigd met

het oog op Zijn idee van de mens (ET 19)

Een scholastische wijze van denken' Toch staan hier positieve punten tegenover

Allereerst krijgt men de indruk dat Geesink dit scholastieke intellectualisme in

voorkomende gevallen slechts bijviel bij gebrek aan beter Aan het zogenaamde

voluntarisme (de leer van het wilspnmaat in God en mens conform het middel-

eeuwse nominalisme) zijn namelijk, zo zegt hij ergens, „nog grootere bezwaren

verbonden" omdat het tot de conclusie leidt, dat Gods geboden voort zouden

komen uit goddelijke wiUe-keur (ET 43) En God staat weliswaar boven de wet die

hij aan zijn schepsel oplegt, toch heerst bij Hem geen despotische willekeur Met

Calvijn en Voetius leert Geesink, dat God trouw is aan zichzelf en zich aan zijn

verordeningen bindt „deus est sibi lex"{WOlbl), 17, ET 46) Voorts dient men te

bedenken dat Geesink er tegenover Rome onverkort aan vasthield, dat de men-

selijke natuur bedorven is Voorzover er sprake is van een natuurlijke zedewet in

het bewustzijn van ieder mens, dan is deze toch slechts vrucht van gratia commu-

nis, dit IS van Gods genade, niet van menselijke verdienste (ET 34, 27, 68) En

tenslotte blijkt uit alles, dat Geesink ook de wetten voor het zedelijk leven uitein-

delijk met ophangt aan de redelijk-zedelijke natuur van de mens maar aan de

soevereiniteit van God De zedewet is evenals alle natuurwet „allereerst de ordi-

nantie van onzen Schepper" "

In dit verband moet Geesinks kritiek gememoreerd op de oude gereformeerde

ethiek, die onder invloed van het puritanisme de religieuze verhouding tussen God

en mens te uitsluitend als een rechtsverhouding had gedacht, te weinig als een

liefdesbetrekking tussen Vader en kind Geesink stelt wel de relatie

God-wet-kosmos (waarin de wijsbegeerte der wetsidee hem later zou volgen),

maar tevens benadrukt hij haar eenzijdigheid Het is zijns inziens nodig, dat de

gereformeerde ethiek zich van haar „nomistisch karakter" ontdoet (ET 65-67)

Het levenswerk van Geesink is zijn Gereformeerde Ethiek geweest, posthuum

uitgegeven door Hepp (1931) Dat Geesink in deze ethiek de facto weinig ver-

nieuwend is bezig geweest, komt mijns inziens voornamelijk, omdat hij zich in zijn

wijsgerige psychologie en mensbeschouwing nog bewoog langs de lijn van de

traditionele gereformeerde theologie en ethiek (Voetius), zonder zich te realiseren

hoezeer deze sedert Th Beza weer waren opgericht op de grondslagen van de

aristotelische logica en metafysica Anstotelisch-thomistische ideeën omtrent de

mens werden zodoende ingedragen in de bijbel en de bijbel dienovereenkomstig

weer uitgelegd De „tweeheid" van ziel en lichaam werd aangeduid als „het

dualisme van de Schrift" en vervolgens onproblematisch geïnterpreteerd als de

545

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen