Wetenschap en rekenschap - pagina 368

A TH VAN DEURSEN

schreven. Maar de bronnen zijn toch al in de negentiende eeuw flink gaan stro-

men. We zien dat in alle Europese landen: in Duitsland de Monumenta, in

Engeland de Calendar of State Papers, in Spanje de Colección de Documerttos

Inéditos, in Frankrijk de Archives Parlementaires en vele andere belangrijke

series. Ook Nederland is niet achtergebleven. Reeds onder koning Willem I start-

ten de Archives ou Correspondance inédite de la Maison d'Orange-Nassau. Het

Historisch Genootschap begon met bronnenuitgaven in 1845, en tal van andere

verenigingen hebben dat voorbeeld gevolgd.^

Het wezenlijke lijkt mij dan ook niet dat Fruin met minder bronnen genoegen nam

dan Blok of Colenbrander. Maar hij richtte zijn aandacht vooral op perioden

waarvoor de bronnen reeds in ruime mate waren ontsloten. Hij heeft zich bij

voorbeeld vrijwel nooit ingelaten met de jaren 1576-1585, omdat er nog te weinig

materiaal beschikbaar was." Dat hebben zijn leerlingen ook gezien en begrepen.

Zij beschouwden het als voorwaarde voor historisch onderzoek, dat de bronnen in

gedrukte vorm beschikbaar zouden zijn. Dezelfde opvatting had Thorbecke reeds

in 1826 beleden. „De bescheiden zijn eerst dan, als een algemeene en duurzame

ligger, waarlijk bruikbaar voor de geschiedschrijving, nadat hunne historische

geaardheid, echtheid en geloofwaardigheid op zich zelve, in een doorloopend

verband, is opgehelderd". De geschiedschrijving van Nederland zou daarom

moeten rusten op ,,eene wel geordende, kritische, het historisch gezag der enkele

stukken verklarende uitgave der oorspronkelijke bronnen".' Een bronnenuitgave

is naar deze opvatting meer dan het alleen maar vermenigvuldigen van de docu-

menten. Tussen de archivalia en de geschiedschrijving vormt de bronnenuitgave

een onmisbare schakel. De uitgever ordent de stukken, spoort de in zijn bronnen

genoemde documenten op, en voegt de nodige indices toe. De model-uitgave naar

dit systeem blijven Japikses Resolutiën der Staten-Generaal. Daar is Thorbeckes

leer ook volledig van toepassing, want in onuitgegeven staat zijn deze resoluties

voor onderzoek nauwelijks bruikbaar.

Al te strikt heeft men deze opvatting natuurlijk ook weer niet gehuldigd. In de

school van Fruin zijn verscheidene dissertaties verschenen, die zich baseren op

ongedrukt materiaal, bijvoorbeeld die van F.CA. Geyl in 1913 en van A. Goslinga

in 1915. Beide hebben hun archiefonderzoek trouwens voornamelijk in het bui-

tenland verricht, en men kon nu eenmaal niet blijven wachten tot Engeland en

Italië hun ook voor de Nederlandse geschiedenis belangrijke archivalia hadden

doen drukken. Doch gold het Nederlandse bronnen, dan moesten ze liever worden

uitgegeven, op zodanige wijze dat ze een doorlopend geschiedverhaal konden

schragen. Dat was een noodzakelijke grondslag. Zo schrijft bij voorbeeld Blok, dat

de negentiende-eeuwers de middeleeuwen weliswaar niet hadden verwaarloosd,

doch dat de goede basis pas was gelegd met kritische uitgaven van oude kronieken

en moderne oorkondenboeken.'

362

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen