Wetenschap en rekenschap - pagina 554

J KLAPWIJK

een scholastieke accomodatieleer terecht te komen!

Ook in zijn wetenschapsbeschoiiwing verschilt Bavinck van Kuyper. Men zou

kunnen zeggen, dat wat voor Kuypfr de afsluiting van zijn kritisch realisme was, te

weten het ideeën-realisme en de augustijns-scholastische Logos-leer, voor Bavinck

evenals voor Woltjer juist uitgangspunt is (CWb 32, 55, 27). Weliswaar verzette

Bavinck zich na zijn inaugurele rede in Kampen (1882) uit vrees voor het carte-

siaans rationalisme meer dan eens tegen de leer van aangeboren ideeën

(GD I 197). Toch houdt hij vast aan „eeuwige waarheden" in ons denken

(GD I 198, WO 65), die met de werkelijkheid buiten ons corresponderen en geeft

hij het middeleeuwse realisme en de Logos-leer gelijk: de dingen zijn kenbaar voor

de menselijke geest, omdat ze in een goddelijke gedachte rusten

(GD I 204-207, CWb 27, 55). Van een „kritisch" realisme als bij Kuyper kan on-

dertussen nauwelijks sprake zijn, beter van een ,,na'ief' realisme: Onze voorstel-

lingen heten „eene getrouwe, ideale reproductie" van de voorwerpen buiten ons

en onze begrippen blijken ,,in overeenstemming" met de werkelijkheid te zijn

(GD I 202, 205).

Wijsbegeerte der Openbaring

Zoekt Bavinck naderhand met name in zijn Wijsbegeerte der openbaring toch

aansluiting bij de nieuwere filosofie dan doet hij dit eerder bij de romantische

filosofie van Schleiermacher dan bij de kritische filosofie van Kant. En dat niet

alleen vanwege diens romantisch-organologische werkelijkheidsbeschouwing

(CWb 65) of omdat Schleiermacher religie en geloof in het menselijk bewustzijn

een eigen, zelfstandige plaats toekende (KL 149). Schleiermacher is voor Bavinck

vooral van belang, omdat hij het menselijk bewustzijn niet verhief tot redelijk-ze-

delijke autonomie, maar stempelde als volstrekt afhankelijkheidsgevoel (dat bij

Schleiermacher overigens als bewust afhankelijkheidsgevoel de vrijheid invol-

veerde). Bavinck nu meent dit afhankelijkheidsbesef zo te mogen uitwerken, dat

,,in het zelfbewustzijn God den mensch. de wereld en zichzelven aan de mensch

bekend (maakt)". Er is sprake van een „bekendmaking", omdat in alle verschijn-

selen van de werkelijkheid het andere, ja, de Ander mij verschijnt (WO 66, 180).

Zo komt bij Bavinck het begrip „openbaring" centraal te staan. Hierbij moet wel

worden aangetekend, dat Bavinck anders dan de romantiek aan deze goddelijke

openbaring een duidelijk transcendente oorsprong toekent (WO 14).

Met dit al heet openbaring fundamenteel niet alleen voor geloof en religie, maar

evenzo voor de algemene wijsbegeerte. Ik geef toe, in eerste instantie lijkt de

openbaring bij Bavinck als filosoof slechts aan bod te komen in de godsdienstülo-

sofie: Bavinck introduceert zijn „wijsbegeerte der openbaring" als een wijsbe-

geerte van de godsdienst, staande naast die van de geschiedenis, de kunst enzo-

voort (WO 21). In een handomdraai maakt hij „revelatie" echter tot een sleutel-

woord dal toegang verschaft tot de filosofie in het algemeen en dan met name tot de

548

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen