Wetenschap en rekenschap - pagina 541

V-iiSi

HONDERD JAAR FILOSOFIE AAN DE VRIJE UNIVERSITEIT

tot gelding te brengen. Vooral in deel II van zijn Encyclopaedie greep Kuyper op

deze zienswijze terug. Dit geschiedde, zoals nog zal blijken, mede onder invloed

van zijn collega Woltjer (EG II 144)

Alle dingen gaan, voorzover ze in wetmatige relaties functioneren, terug op de

realiteit van universele ideeën, die voortbrengsel zijn van een goddelijk denksub-

ject, zo stelt Kuyper hier. Had hij tevoren het logisch-wetenschappelijk denken

nog aangemerkt als een eigen kring naast andere kringen, ingevoegd in de veel-

kleurige rijkdom van de schepping op grond van Gods ondoorgrondelijke soeve-

reiniteit als Schepper, thans wordt heel de wereld, voorzover niet stoffelijk van

aard, gelogificeerd: overal zijn logische ideeën in het spel, denkproducten van de

Goddelijke rede. De menselijke rede zou van deze goddelijke rede een afspiege-

ling zijn. Als wij ons de wetmatige betrekkingen van deze kosmos indenken, doen

wij dan niet anders, zo merkt Kuyper op, „dan nadenken de gedachte, waardoor

het Subject, dat deze relation in het leven riep, ze bepaald heeft". Hij formuleert

het ook zo, dat „de kosmos, als kosmos, in zijn gezamenlijke momenten logisch

bestaat, en in dit logisch bestaan vatbaar is, in onze denkwereld te worden opge-

nomen" (EG II 23, 24). De vraag dringt zich op: Is de creatuurlijke orde hier niet

samengeknepen tot logisch universum? En ook: Is de mens hier niet samengevat

als redelijk wezen? Reformatie en scholastiek verdringen elkaar.

Om de eenheid van de mens

Ook in zijn mensbeschouwing heeft Kuyper er blijk van gegeven nog aan te leunen

tegen de scholastiek. De scholastiek kende een dualistische antropologie: de mens

— nog afgezien van de eerder gememoreerde bovennatuurlijke genadegift — werd

opgevat als een samenvoeging van twee incomplete en dus op elkaar aangewezen

substanties, te weten ziel en lichaam. Hierbij werd de ziel onsterfelijk geacht, door

God afzonderlijk geschapen en in het lichaam ingeplant (psycho-creatianisme).

Zij zou als anima rationalis, dit is als redelijke ziel, de substantiële vorm van het

materiële lichaam zijn. In het logisch denkvermogen school met andere woorden

de eigenlijke wezenskern van de mens.

Kuyper beweegt zich in deze scholastische lijn, wanneer hij gewaagt van ons

„dichotomisch bestaan als deels somatische, deels psychische wezens" en als hij de

mens elders duidt als een deels „lichamelijke", deels „logische verschijning".' Een

en ander geschiedde niet terloops! Kuypers indeling van de academische weten-

schappen in vijf faculteiten in zijn Encyclopaedie is overeenkomstig de traditie op

dit psycho-somatisch dualisme gebaseerd (EG II 163).

Toch lijkt me deze scholastieke mensvisie op gespannen voet te verkeren met

Kuypers reformatorische grondovertuiging inzake de radicale verdorvenheid van

de mens. Of Kuyper zou al van mening moeten zijn geweest, dat de zondeval

ontsprongen is aan de menselijke rede. Een ongehoorde opvatting! In de scholas-

tieke filosofie placht men de bron van het kwaad immers niet te zoeken in de rede.

535

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen