Wetenschap en rekenschap - pagina 492

II

C . S A N D E R S / L . K A. EISENGA

hebben bij het zelfstandig worden van de psychologie. Beperken wij ons tot de

situatie in Nederland, dan blijkt dat het allereerst aan de invloed van het experi-

mentele onderzoek van Heymans te danken is dat de psychologie uit de schaduw

van de wijsbegeerte trad en zich als een afzonderlijk veld van studie aandiende. De

academische erkenning daarvan vond in 1921 plaats toen de mogelijkheid geo-

pend werd om een doctoraal examen wijsbegeerte met als hoofdvak psychologie af

te leggen. Maar wat op de achtergrond ook meespeelde in dit gebeuren waren zijn

toekomstverwachtingen over de praktische mogelijkheden van dit vak, een factor

die via het in de jaren twintig langzaam op gang komende wisselwerkingsproces

tussen een psychologisch „aanbod" en een maatschappelijke „vraag" mede ver-

antwoordelijk was voor de groei van de psychologie. Dit wisselwerkingsproces was

met name zichtbaar op het terrein van de mens en zijn werk, waar aan de

psychologische aanbodszijde de soms in gloedvolle bewoordingen uitgesproken

verwachting stond dat de psychologie in staat was voor iedereen het beroep te vin-

den dat het beste bij zijn of haar mogelijkheden paste. Aan de vraagzijde stond

de gaandeweg groter wordende behoefte van grote bedrijven, zoals Philips, aan

personeel dat geschikt was om in een sterk gemechaniseerd productieproces te

werken, met parallel daaraan een groter wordende roep van werknemerszijde om

een betere voorlichting omtrent beroepsmogelijkheden, scholing en keuze van een

werkkring. Dit proces leidde er nu niet alleen toe dat in het begin van de jaren

twintig diverse psychologische instellingen gesticht werden die zich op dit pro-

bleemveld bewogen, maar vormde ook de stoot tot het gebeuren dat in diezelfde

periode aan de meeste Nederlandse universiteiten afzonderlijke leerstoelen ont-

stonden voor de empirische psychologie en de toegepaste psychologie. Aan de

V.U. vond dit in 1929 plaats, toen J. Waterink benoemd werd voor de pedagogiek,

de psychotechniek en de verdere toepassingen van de psychologie, terwijl binnen

de faculteit der geneeskunde de psychiater L. van der Horst de experimentele

psychologie onder zijn hoede kreeg.

Psychologie en geloof

De wijze waarop deze toekomstverwachting over de praktische mogelijkheden

doorwerkte in de koers die de psychologie in Nederland ging varen, kan nu

gebruikt worden om het eigene van de psychologie-beoefening aan de V.U. tot het

eind van de jaren vijftig te schetsen.

Wat zich namelijk vanaf de jaren twintig in grote lijnen ging afspelen was dat veel

psychologen zich met enthousiasme wierpen op de verwezenlijking van het door

Heymans uitgesproken ideaal van de „eeuw van de psychologie". Dit deden zij

echter langs een heel andere weg dan die hem voor ogen gestaan had. Want had hij

bij dit ideaal opgemerkt dat de psychologie pas dan een bijdrage kon gaan leveren

aan het geluk en het welzijn van de mensheid als zij eerst via experimenteel

onderzoek de algemene wetmatigheden opgespoord had die het menselijk psy-

486

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen