Wetenschap en rekenschap - pagina 414

J G KNOL

Kuyper laat er geen twijfel over bestaan dat de studie van de economische ver-

schijnselen noodzakelijk is en dat er „ook onzerzijds gestudeerd en gewerkt moet

worden". Werken en studeren in het kader van de universiteit, want noch „met

gemoedelijke praat noch met oppervlakkige algemeenheden komt men in de

sociale kwestie verder"-^.

Er speelt bij Kuyper een zekere jaloersheid als het gaat om de denkkracht van de

socialisten bij de bezinning op de maatschappelijke problemen. Van de socialisten

kan worden gezegd dat „in de studie en het degelijk onderzoek" hun zeer ernstige

kracht zit^. Hij confronteert de ernst van socialisten met de mentaliteit van vele

christenen die zich teweer stellen tegen het streven van Kuyper om de sociale nood

in zijn wezenlijke betekenis en omvang te onderkennen''.

In dit hoofdstuk zal worden nagegaan hoe de stand van de economische weten-

schap in de tijd van de oprichting van de Vrije Universiteit was en hoe deze zich

vanuit vroegere opvattingen heeft ontwikkeld.

In overeenstemming met het algemeen gevoelen ten tijde van de jaren tachtig van

de vorige eeuw was het waardeprobleem het centrale vraagstuk van de economi-

sche wetenschap. Het gaat, zo wordt gesteld, in de economie om een „calculus of

pleasure and pain"^ De ontwikkeling van de economische wetenschap tot aan de

jaren tachtig en negentig van de negentiende eeuw kan men demonstreren aan de

hand van de ontwikkeling in de waardeleer.

Waardoor wordt de waarde van goederen en diensten bepaald?

Er worden drie mogelijke oplossingen van het waardevraagstuk gegeven. De

eerste oplossing is die van de objectieve waardeleer. De oorsprong van de waarde

wordt teruggebracht op objectieve factoren en met name op de factor arbeid. De

oplossing valt in de periode van de klassieke school (1776-± 1850).

In de tweede plaats is er de oplossing die de oorsprong van de waarde verankerd

ziet in het nut; deze vindt men in de jaren 1870 bij de subjectieve scholen.

De derde oplossing, die in feite ook nu nog overheersend is, brengt de oorsprong

van de waarde terug tot de schaarste.

Ten tijde van de oprichting van de Vrije Universiteit was de derde oplossing al wijd

verbreid. De ontwikkeling van het economisch denken tot ver in de twintigste

eeuw kan worden gezien als een nadere uitwerking van de stelling dat de waarde

terug te brengen is tot een verhouding tussen vraag en aanbod op de markt.

2. De objectieve oplossing

De objectieve waardeleer is de eerste fase in het wetenschappelijk denken over

economische vraagstukken en deze leer vormt de hoeksteen van de theorieën van

Adam Smith, David Ricardo en Karl Marx.

Smith — die met zijn in 1776 verschenen boek An Inquiry into the nature and the

causes of the Wealth of Nations naar veler mening de titel van de vader van de

economische wetenschap verdient — was van mening dat de waarde van de

408

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen