Een vrije universiteitsbibliotheek - pagina 228

benoeming dus in strijd met de canons der kerk en vooral met de decreten der pausen Hij

maakt vooral de laatste met nadruk geldend en eischt, dat ook de patriarch van Con-

stantinopel zich aan de decreten van Rome onderwerpe" *' *

Op de humanitaire kant van de zaak laat Kuyper het voile licht vallen.

Nicolaas komt op voor het recht der verdrukten. Het ging hem niet zozeer

om de (eigen) macht als om de waardigheid van de kerk en het primaat van

Rome. Die /^oowi-katholieke kerk kon ieders welzijn het beste waarbor-

gen.

„Door de natuur*'" is het den mensch ten plicht gesteld met alle macht hem geschonken

recht en gerechtigheid te handhaven Schiller's uitroep „Hulfe, wo die Unschuld weint"'"'

moet weerklank vinden in elk menschelijk hart Leggen de betrekkingen, waarin we

geplaatst zijn. ons andere verplichtingen op, dan zijn die slechts daar verbindend, waar

aan 't recht der menschheid is voldaan En deze eisch, hoe streng ook toegepast, werd

steeds door Nicolaas in 't oog gehouden Door partijzucht verblind moge men in den

koenen beschermer der onschuld alleen een heerschzuchtig paus kunnen zien, een een-

voudige uiteenzetting der feiten loogenstraft dit bekrompen oordeel Neen, gaf deugd be-

trachting iemand bij de wereld aanspraak op den bijnaam van „den Groote", we zouden

geen oogenblik aarzelen met Rome aan paus Nicolaas dien eeretitel toe te kennen" ^'

Zo dachten ook de lagere geestelijken, die van Nicolaas' bescherming in

ruime mate profiteerden, erover. Zij waren de kerkelijke underdogs, die

veel te lijden hadden van de willekeur en heerszucht van hun kerkelijke

superieuren. „Hoe natuurlijk dat de verdrukten naar redding van buiten

omzagen en met vreugde de ontluikende macht der pausen begroetten".^^

4. Nicolaas'houding t.o.v. de wereldlijke macht

Uitvoerig bespreekt Kuyper de houding, die Nicolaas I ten opzichte van de

wereldlijke macht van zijn dagen aannam. De grote lijn in zijn betoog is die

van begrip voor diens machtspolitiek. Als protestant kan hij de aanspraken

van het pausdom uiteraard niet erkennen, zodat dikwijls een afkeurende

toon te beluisteren valt in zijn verslag van Nicolaas' handelingen. Door

zich primair op het historische standpunt te stellen schept Kuyper zich

echter alle ruimte om als advocatus papae op te treden. Voor de handha-

ving van recht en zedelijkheid, voor de bescherming van de zwaksten in de

samenleving — van welke rang of stand ook — was toch heel wat meer te

verwachten van een vroom kerkvorst dan van de slechts oppervlakkig

gechristianiseerde despoten op de wereldlijke tronen in oost en west. Wat

Kuyper in de uitvoerige bijlagen omtrent de Frankische vorsten en de

Byzantijnse tirannen van die dagen meedeelt, üegt er niet om. We worden

eerder herinnerd aan de ietwat cynische geschiedschrijving van J. de Rek

dan aan de romantische verhalen van Bilderdijk. „Verwoestingen door de

nog ongebreidelde natuurkrachten aangericht, doodelijke ziekten, die als

engelen des verderfs Europa teisterend doortrokken en zijne bewoners

wegraapten, eindelooze oorlog tusschen vorst en vorst, nimmer beslechte

veten tusschen adelijke geslachten, hemeltergende wellust, en om wraak

212

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen