Studiedag 'VU Tussen twee VU-ren' - pagina 307

- 275 -

lopigheid en hun verwijzend karakter, doch allereerst in zichzelf. De lijn waarlangs

de mens op aarde tamelijk rechtstreeks van het goede via het betere naar het beste

zal gaan, stijgt allengs niet meer boven de horizont uit. .Daarmee ontstaat het mo-

derne, expansieve vooruitgangsgeloof, dat zijn wortels heeft in de Renaissance. (3)

Een door Lorenzo Lotto geportretteerde jongeman kijkt in een ruimte en tijd, waar-

van hij zich krachtdadig meester zal maken. (4) En de ouders van het door Maarten

van Heemskerk afgebeelde gezin zien,gezeten voor een in kleur optimisme uitstralende

achtergrond, toeschouwer en toekomst zelfverzekerd tegemoet. (5)

Hier moet wel aan toegevoegd worden dat dit na de Renaissance zich breed makende

vooruitgangsgeloof een verbastering is van de christelijke hoop op de komst van Gods

Rijk. (6) Verbasterd in die zin, dat het de kern mist van wat ons over de toekomst

geopenbaard is, namelijk dat God daarin op de zondige mens toekomt.

In onze eigen tijd begint het vooruitgangsgeloof dat met de Industriële Revolutie

ook een groeigeloof wordt, hier en daar plaats te maken voor het inzicht dat onge-

remd en ongecontroleerd voortgaande economie en techniek geen vooruitgang vormen,

maar onze maatschappij snel van rijp in verrot dreigen te veranderen: "We have no

choice other than gradual approach to a stable ecosystem or drifting into

catastrophe." (7)

Ook in eigen, aan de VU verwante kring wordt het groeigeloof, niet alleen op prag-

matische gronden maar ten diepste vanuit een principiële kritiek, als een heilloos

bijgeloof ontmaskerd. Immers, "het kan nauwelijks toeval zijn dat zoveel ingrijpen-

de problemen in onze samenleving van vandaag op de een of andere manier recht-

streeks samenhangen met de sterke vooruitgang" -sic- "van de westerse economie en

technologie." (8) En: "thans is de zin van de techniek geperverteerd (...). De

oorzaak daarvan is (..) dat men in de westerse cultuur is gaan ge_lov^en_ dat techniek

in samenhang met de economie tot vooruitgang van mens en cultuur zou leiden." (9)

Het geloof in een vanzelfsprekende vooruitgang van het mensdom, nauw samenhangend

met de steeds meer opleverende technologie en economie, stuit deze dagen op steeds

meer feitelijke tekenen van tegenspraak, zonder dat daarmee het tegendeel (al) objec-

tief aantoonbaar is.

Nu is het groeigeloof zelf vroeger evenmin te bewijzen geweest. Al in 1927, toen de

VU nog niet halverwege haar nu gevierde eerste eeuw was, smaalde Van Schelven in zijn

herdenkingsrede dat het vooruitgangsgellof "geen denkbeeld betreft dat op grond van

wetenschappelijke zekerheid wordt gekoesterd, maar een postulaat van het gemoedsleven

zijner aanhangers." (10) En Warran Wagar wordt niet moe te betuigen dat het waarne-

men van vooruitgang berust op een subjectief oordeel: "every idea of progress is the

result of a private judgment of value for which no claim of objectivity has the

slightest merit." (11)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen