Studiedag 'VU Tussen twee VU-ren' - pagina 198

- 172 -

nog aanspraken op de absolute waarheid. Reden te meer voor de christen-denker

om zich aan die pretentie niet te bezondigen. 'Christelijke wijsbegeerte'

verbindt het absolute (het geloof in God's openbaring) met het relatieve

(de menselijke rede) op een nóch christelijk nóch wijsgerig geoorloofde

wijze.

De wijsbegeerte van de Wetsidee heeft van de nood der algemene gecondi-

tioneerdheid van de rede een deugd, nl van de erkenning van de transcen-

dente vooronderstelling van het denken, willen maken. Dooyeweerd betoogt

dat ieder denken een prae-reflexief uitgangspunt heeft, een archè, binnen

de immanente wereld. De jongere generatie calvinistische filosofen gebruikt

de ideologie-kritiek van de Frankforter School om met haar hulp de voor-

ingenomenheid van alle filosofie te demonstreren - en daaruit het goed

recht van een 'transcendente wortel' van de ware, de calvinistische filo-

sofie te postuleren: het gelovige, wedergeboren hart. Doch aldus fungeert

dit uitgangspunt, hoe transcendent ook, als een voor het denken aanvaard-

baar, kenbaar beginsel dat op zijn beurt het kenvermogen van de rede zuivert

en bevestigt. Zo wordt de openbaring binnen de algemene cognitiviteit ge-

haald zo niet van haar transcendentie ontdaan.

Zo regelrecht sluiten geloof en rede, wedergeboorte en wijsbegeerte niet

op elkaar aan. Dat zou alleen kunnen wanneer de openbaring als een objec-

tief gegeven voor ons ligt: in biblicisme of confessionalisme. -Tenslotte

is het niet waar dat 'het immanente denken' in de absoluutheid en zelf-

genoegzaamheid van de rede gelooft, noch dat daarentegen de erkenning van

de geconditioneerdheid van de rede noodzakelijkerwijs leidt tot het zoeken

naar een religieuze wortel: er valt volgens vele humanisten heel wel te

leven en te denken in de 'condition humaine'.

Blijft dus de erkenning van de geconditioneerdheid van de rede - waaraan

ook het denken van de gelovige zich niet zonder meer onttrekken kan. Nu

wil geconditioneerd nog niet zeggen gedetermineerd. Het denken heeft zijn

vooronderstellingen en vooringenomenheden, zijn voorwaarden ook. Maar

het feit alleen al dat het denken deze kan onderkennen bevestigt een rest

van weerbarstige zelfstandigheid of autonomie. En of we die rest klein of

groot achten - in haar is ons een instrument gegeven waarmee ordelijk,

ter zake, en intersubjectief gewerkt kan worden. Ik werk dat niet ver-

der uit. Juist die kwalificaties brengen echter de heteronomie weer

binnen, met name de twee laatste. Ter zake: Ricoeur merkt op, dat de

wijsbegeerte haar materiaal niet uit zichzelf haalt maar uit de wer-

kelijkheid. Zij moet aan de werkelijkheid beantwoorden, en staat dus

a.h.w. onder haar gezag. En de intersubjectiviteit brengt niet alleen

de eis van algemeen-verstaanbaarheid mee, maar ook de eis om rekening

te houden met de verstaanmogelijkheden van de ander - en dan liefst

niet enkel binnen eigen kringl En verstaansmogelijkheden wortelen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen