De Vrije Universiteit na Kuyper - pagina 272

structuur is zelf onveranderlijk en ook de tijdstructuur is een

onveranderlijke structuur. De metafoor van een kristalhard prisma is

er zelfs voor geëigend, zo onveranderlijk. Zoals het licht door een

prisma in de kleurenbundels breekt, zo komt de kosmische tijd in

alle modahteiten voor. Maar terwijl de tijd als structuur blijvend is,

ervaart de mens de tijd naar de subjectszijde als verandering. De

tijd omvat de gehele tijdelijke werkehjkheid zozeer dat alle

structuren, de modale en de individualiteitsstructuren, als zodanig

tijdsstructuren zijn. De verandering wordt door de tijd bepaald,

maar zelf is de tijd als structuur der verandering onveranderlijk.

Omdat de tijdsorde volgens Dooyeweerd ook de wetsorde

omvat, is geen begrip van de tijd mogelijk, slechts een idee indien

de mens een Archimedisch punt heeft om boven de tijd uit te gaan

en om er zicht op te krijgen. Daarom had Dooyeweerd de idee van

een boven-tijdelijk hart nodig, een idee die hij in Het Calvinisme

van Abraham Kuyper vond.

Wortel, centrum, kern, punt zijn metaforen die iets aangeven,

dat geen dimensies heeft. In dat dimensieloze punt zitten de twee

elementen van het boven-tijdelijke bij Dooyeweerd. Is het hart als

centrum of punt alleen vervrijzend naar het transcendente of is het

zelf ook boven-tijdelijk van aard, niet transcendentaal maar

transcendent?

Is het hart boven-tijdehjk in de zin van transcendent, boven de

tijd-grens aanwezig zoals bijvoorbeeld bij de engelen in de hemel,

of in de zin van transcendentaal, gericht op het boven-de-tijd-zijn?

Het boven-tijdelijke is bij Dooyeweerd enerzijds iets bovenna-

tuurhjks. In die tijd sprak Dooyeweerd van aevum, een tijdsvorm

tussen de ongeschapen eeuwigheid van God en de geschapen tijd

in, een geschapen eeuwigheid, waarin de engelen leven, het

hiernamaals van de onvergankelijke, d.w.z. geschapen eeuwige,

zielen. Dat zou als natuur en bovennatuur gekarakteriseerd kunnen

worden. Vollenhoven zou het met een dergelijke visie van Dooye-

weerd beslist niet eens kunnen zijn, want het hart, de hemel en de

engelen zijn bij hem niet transcendent, niet boven-tijdelijk.

Maar boven-tijdelijk wil ook een richting aangeven, een

brandpunt waar alle stralen samenkomen en in een punt zonder

dimensies samenvallen, een wortelpunt waarin elk diepste punt van

elk mens samenvalt met Christus. Dan zou er niet zozeer sprake

van een boven-tijdehjk zijns-bereik zijn als wel van een reiken naar

het boven-tijdelijke vanuit het tijdehjke. Dat zou een mystiek

266

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen