Dr. Abraham Kuyper en de Vrije Universiteit - pagina 18

het gezag van de bijbel. De moderne theologie werd eerst door enkele

leidse hoogleraren in de universitaire wereld geïntroduceerd en daarna

via hun leerlingen in de Nederlandse Hervormde Kerk.

De periode waar we mee te maken hebben, is die van 1848 tot 1914, een

tijdperk van het liberale vrijheidsdenken. In die tijd werd de vrijheid ge-

schapen voor de emancipatie van allerlei bevolkingsgroepen: de katho-

lieken, de gereformeerde kleine luyden, de arbeiders, de vrouwen en de

joden. Maar elk van deze groepen moest wel een 'struggle-for-life' voe-

ren, omdat diezelfde liberale vrijheid gebruikt werd om de bestaande

ongelijkheid te handhaven.

In deze periode van 1848 tot 1914 was Kuyper een 'Herald of Free En-

terprice' met de leus: 'Voor vrije Kerk en vrije School in het vrije Neder-

land'. Typerend voor Kuyper was dat hij in de Hervormde Kerk het libe-

rale beginsel van het stemrecht ten dienste stelde van de orthodoxe klei-

ne luyden, dat hij de afschaffing van het dagbladzegel benutte om een

eigen weekblad en dagblad te stichten, en dat hij van de uitbreiding van

het kiesrecht gebruik maakte om de politieke macht te veroveren. De

uitwerking van de liberale grondwet van 1848 wist hij zo te hanteren dat

de liberale hegemonie werd gebroken.

Het tijdperk van zijn grootste activiteiten liep van 1870 tot 1914. Hij be-

hoorde tot de vorige eeuw die uitliep op de Eerste Wereldoorlog. Dat

was het tijdperk van het westerse imperialisme, dat begon met het jaar

1870 met de Frans-Duitse Oorlog en het tot stand komen van de eenheid

van Duitsland en Italië. Het nationalistische, heroïsche imperialisme

kleurde in die tijd ook het levensgevoel van mensen als Kuyper.

Voor de karakterisering van Kuyper en van de VU zijn de volgende ja-

ren kenmerkend:

1880 - de opening van de VU,

1886 - de Doleantie mede ten gevolge van de weigering de theologische

kandidaten van de VU toe te laten tot de hervormde kansels,

1896 - het conflict Kuyper-Lohman, en

1905 - de Hoger-Onderwijswet van Kuyper.

Overzicht

Hoofdstuk 1 van dit boek gaat over de bekering van een modern leids

student, die er alles aan gelegen was om hoogleraar te worden, tot or-

thodox dorpspredikant, die de Nederlandse Hervormde Kerk wilde her-

vormen. Voor het schrijven van dit hoofdstuk heb ik veel gebruik ge-

maakt van de 463 brieven, die Bram Kuyper en Jo Schaay elkaar toezon-

den. Uit die brieven blijkt dat Kuypers eigen bekeringsgeschiedenis in

zijn boekje Confidentie ten onrechte als een document met historisch

14

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen