Dr. Abraham Kuyper en de Vrije Universiteit - pagina 197

land, althans wat de sociale nooden betreft, vereenigt, zoo noodig her-

eenigt u! Dat geve de Heere!'

Deze oproep tot eenheid kwam op een ogenblik dat de ergste ver-

deeldheid in alle politieke partijen voor de deur stond.

Tak van PoortvUet had zich tot taak gesteld het kiesrecht zover uit te

breiden als de nieuwe grondwet dat toeliet. Het kiesrecht, en dus de sa-

menstelling der partijen en ook de grondwet waren in het geding. De mi-

nister ontwierp namelijk een kieswet, die door de gehele Raad van State

in strijd met die grondwet werd geacht.

Kuyper schaarde zich meteen, zonder overleg met Kater of Lohman,

achter de radicale kiesrechtuitbreiding van het ontwerp-Tak. Na het eer-

ste rechtse kabinet Mackay zag hij bij verdere kiesrechtuitbreiding kan-

sen voor nieuwe rechtse kabinetten. En hij dacht aan het kiesrecht voor

de kleine luyden van Patrimonium. Als motieven voor zijn standpunt

noemde hij: het algemene of finale kiesrecht komt er toch eens, en dan

is het beter nu reeds door te zetten om ruimte te maken voor de sociale

wetgeving, dan uit te stellen, want dan speelt men de socialisten in de

kaart.

Dan, schreef Kuyper,

'ontstaat het gevaar, dat de afval ook onder de "kleyne luyden" hand

over hand toeneemt, en dat, als over enkele jaren eindelijk toch de finale

kiesrechtuitbreiding er komt, het berouw bitter zal zijn over de kostelij-

ke kansen voor zoo heilig doel, die men verspeeld heeft.'

Met deze ver vooruitziende blik maakte Kuyper een grote taxatiefout.

Zowel het door hemzelf ontworpen program alsook de grondwet woog

voor de anti-revolutionaire kamerleden zwaar, waarschijnlijk ook om-

dat zij niet zo erg gesteld waren op verlies van eigen posities. Lohman,

die in de Eerste Kamer was gekozen, pleitte wel voor kiesrechtuitbrei-

ding, maar hij kon niet met het radicale ontwerp van Tak instemmen.

De broer van Lohman vroeg om een bijeenkomst van de deputaten

om de problemen door te praten en tot een oplossing te brengen. Maar

Kuyper, die voorzitter was, riep de deputaten niet bij elkaar. Hij wees

in De Standaard zelf aan hoe men denken en handelen moest en hij werd

daarbij steeds radicaler. Lohman wees erop dat dan ook het vrouwen-

kiesrecht moest volgen, maar daar moest Kuyper niets van hebben.

In mei 1893 werd Lohman te Gouda voor de kandidatuur bij een tus-

sentijdse verkiezing voor de Tweede Kamer gepolst. Hem werden twee

vragen voorgelegd: over de finale kiesrechtuitbreiding en over de

christelijk-democratische richting van de partij. Omdat Lohman niet

zonder meer Kuyper wilde volgen, verwees hij naar zijn publikaties. Hij

werd toen niet kandidaat gesteld. Kuyper bleek achter de vragen van

Gouda te zitten.

191

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen