Dr. Abraham Kuyper en de Vrije Universiteit - pagina 65

kelde cultuur, die als mechanisch gekarakteriseerd zou moeten worden.

Achter de termen geworteld en gegrond lag volgens deze preek het on-

derscheid, en ook wel de tegenstelling, tussen de organische moederkerk

en het instituut van de Hervormde Kerk.

De organische moederkerk, ontstaan uit de wedergeboorte, had hij

bij zijn bekering van toekomstig hoogleraar tot dorpspredikant te

Beesd, leren kennen. Zij werd bij Kuyper de kritische instantie om het

menselijke, feilbare instituut van de kerk agressief aan te vallen. Kuyper

was zich zijn agressie niet helder bewust en ze werd getemperd door in-

nerlijke onzekerheid en door het in die tijd vanzelfsprekende en over-

heersende vadergezag. Hij durfde en waagde veel, maar was ten diepste

niet zeker van zichzelf. Daarom had hij behoefte aan een vaderfiguur

en aan de letterlijk betrouwbare openbaring van God als zijn hemelse

vader. De relatie Kuyper-Groen, en in mindere mate ook de verhouding

Kuyper-Kohlbrugge, verdient tegen de achtergrond van deze analyse na-

der onderzoek.

Toen Thorbecke voor de derde keer met een ministerie optrad, kwam

Groen voor het laatst in actie. Hij gaf met Kuyper richtlijnen voor de

verkiezingen van 1871 uit. Kuyper had de kleine pers geïnstrueerd, een

program opgesteld en kandidaten besproken en aanbevolen. Hij had in

die dagen een ernstige longontsteking opgelopen en verbleef van 20 april

tot 20 mei in het buitenland. Op 19 mei was Kuyper bij Kohlbrugge in

Elberfeld.

Toen in de winter van 1870-71 een vacature te Amsterdam ontstond

had men gepoogd Kohlbrugge te beroepen. Kuyper was daar niet geluk-

kig mee geweest. Hij bood liever Kohlbrugge aan eens in zijn plaats te

komen preken.

Amsterdam was de geboorteplaats van Kohlbrugge en hij zou daar

graag eens willen preken, mee omdat hem dat altijd was belet. Nu vroeg

Kuyper dit opnieuw aan zijn gastheer. Tevens deelde hij Kohlbrugge

mee dat hij zich kandidaat had gesteld voor de kamerverkiezingen.

Ook over deze ontmoeting schreef Kohlbrugge aan zijn schoonzoon

te Wenen een brief. De vertaling daarvan bevat het volgende:

'Nota bene, hij zei dat het toch jammer was dat Da Costa en Kohl-

brugge zo uiteengegaan waren. Da Costa enz. vertegenwoordigde

volgens hem de piëtistische kant, ik de mystieke. Dat waren naar

zijn zeggen in ons land de hoofdstromingen. Het mystieke element

was weliswaar het meest gezonde en ik had dat met succes gehan-

teerd. Sedert ik naar Duitsland gegaan was, was de mystieke partij

wat stroef geworden. Het waren nu allemaal soldaten zonder ge-

neraal. '

61

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen