Dr. Abraham Kuyper en de Vrije Universiteit - pagina 315

'ironische biografie'. De kritiek van tegenstanders kon hij best waarde-

ren, met name omdat hij daardoor zijn standpunt kon verdedigen en to-

nen wie hij was. Maar kritiek van medestanders werd doodgezwegen of

onderdrukt, als hij er niet luid over klaagde.

A.W.F. Idenburg, medewerker, vriend en opvolger van Kuyper, vond

hem als minister in het kabinet plooibaar en meegaand, juist in de dagen

dat hij naar buiten met een onverzettelijke wil optrad als de man van

de 'worgwetten'. Idenburg noemde hem teer in zijn meditaties en vaak

grof in zijn optreden. Zonen van enkele tegenstanders werden Kuypers

volgelingen en een aantal van zijn leerlingen hebben zich hevig tegen

hem gekeerd. Hij werd als democraat en ook als dictator verguisd en

verheerlijkt.

De binnenskamers plooibare Kuyper was buitengewoon eergevoelig als

de kritiek van medestanders zijn karakter of beginselen betrof. Dan was

hij de romantische ridder die zijn eer met alle middelen verdedigde. Dan

wist hij zijn gelijk te halen door scherpzinnige polemiek, verbaal ge-

weld, omkering van de bewijslast, beschuldigingen, emotionele pathos

en demagogische verontwaardiging. Hij was in die gevallen, waarin het

tevens om zijn leiderschap en macht ging, een groots toneelspeler zoals

geen ander in het tijdperk van het europese imperialisme.

Toen Kuyper ouder werd kon hij de leiding niet goed aan een volgende

generatie overdragen. Toen werd veel kritiek binnenskamers in eigen

kring geuit. In het boekje Gesprek over de onbekende Kuyper heeft G.

Puchinger tegenover N. Scheps veel van die kritische opmerkingen mee-

gedeeld. Ook in de door Puchinger en dr. J. de Bruijn uitgegeven Brief-

wisseling Kuyper-Idenburg vindt men, met name in de noten, vele en

diep insnijdende beoordelingen van Kuyper.

Aan minister De Waal Malefijt schreef Idenburg als Gouverneur Gene-

raal van Indië op 25 november 1911 over wat hij echt kuyperiaans

noemde: 'Berekend op effect, niet op het leven; schijnbaar hoogst prin-

cipieel - in werkelijkheid in strijd met zijn eigen doctrines'. 'Deze tirade

ontviel mij tot mijn spijt', schreef Idenburg er achter.

Een breder geformuleerd oordeel schreef Idenburg uit Indië aan zijn

vrouw in Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog, 31 januari 1915:

'Maar vergeet niet dat aan schending van het recht beide partijen

(Duitsland en Engeland) zich schuldig maakten en vergeet ook

niet dat in den Bismarckschen geest iets satanisch ligt: een opzij

zetten van het recht voor de macht. De vloek van de Staatsrechts-

filosofie en Staatsvergoding, waartegen Groen zijn leven lang

streed. Groens kinderen wijken in dit opzicht wel eens ver van

Groen af. In Kuyper en Colijn is iets van Napoleon en van

309

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen