De Vrije Universiteit na Kuyper - pagina 19

I. INTRODUCTIE 1905-1920

1. De VU na Kuypers vertrek

Abraham Kuyper boeide bij het uitspreken van zijn laatste rectorale

oratie zijn 'zeer geachte en zeer gewenschte toehoorders' vanaf de

eerste zin: 'Onze negentiende eeuw sterft weg onder de hypnose

van het Evolutie-dogma'.

Met deze indrukwekkende woorden karakteriseerde hij de

ontwikkeling van de wetenschap in de vorige eeuw. Zijn rectorale

oratie ging over Evolutie. Hij schreef de rede in Zwitserland, vlak

na het overhjden van zijn vrouw. Op 20 oktober 1899 trad hij voor

het eerst na dat verlies weer op, en in zijn eerste zin sprak hij over

het sterven van een gehele eeuw. Velen zouden op die rede in de

20ste eeuw terugkomen als ze over geloof en evolutie gingen

schrijven of spreken.

Door Kuypers rede geïmponeerd, typeerde negen jaar later de

rector magnificus van de Rijksuniversiteit te Groningen, professor

G. Heymans, de 20ste eeuw als: De toekomstige eeuw der psycho-

loge.

De evolutieleer, met name het materialistisch monisme van

mensen als Haeckel, wilde heel de werkehjkheid uit de materie

verklaren. Heymans poogde, daaraan tegenovergesteld, de werkelijk-

heid vanuit de ziel te beschouwen. Hij noemde de 19de eeuw de

eeuw der natuurwetenschap en voorspelde dat in de 20ste eeuw de

psychologie 'stuur zal brengen in het maatschappelijke zoowel als in

het individueele leven'. Niet de materie, maar de psyche was alles.

Hij zei: 'Wij mogen dus verwachten dat, met de uitbreiding onzer

kennis van de psychische wettelijkheid, ook in onze wereldbe-

schouwingen steeds meer het psychische zal verhuizen van de

peripherie naar het centrum; en het is aan de meesten uwer wel

bekend, dat naar mijne en veler anderer overtuiging deze ontwik-

keUng zal moeten uitloopen op de leer, dat alléén het psychische

reëel, en al het physische bloote verschijning van het psychische is:

de leer van het psychisch monisme'.

Tussen de twee polen van het materialistisch-monisme en dit

ziele-monisme in vroeg de Duitse filosofie aandacht voor de

cultuurwetenschappen naast de natuurwetenschappen. H. Rickert

15

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen