Dr. Abraham Kuyper en de Vrije Universiteit - pagina 17

INLEIDING

Tijdperk

Kuyper leefde van 29 oktober 1837 tot 8 november 1920. In 1837 was

de scheiding van het Koninkrijk der Nederlanden in België en Nederland

nog niet voltooid. Maar koning Willem I begon na zeven jaar wel in te

zien dat hij een einde moest maken aan de geldverslindende oor-

logstoestand.

In 1839 erkende de nederlandse regering de afscheiding van België. Toen

moest er een nieuwe grondwet komen. Mr. J.R. Thorbecke publiceerde

zijn Proeve van herziening der grondwet, mr. D. Donker Curtius zijn

Proeve eener nieuwe grondwet en mr. G. Groen van Prinsterer zijn Bij-

drage tot herziening der grondwet in Nederlandschen zin.

Koning Willem I wenste in 1840 te hertrouwen met een katholieke, bel-

gische gravin. Zijn lang volgehouden tegenstand tegen de afscheiding

van België en tegen de noodzakelijke grondwetsherziening, als ook zijn

voorgenomen huwelijk maakten zijn aftreden wenselijk. Op 7 oktober

1840 vond de abdicatie plaats op Het Loo. Hij had als een verlicht

despoot krachtig geregeerd en veel tot stand gebracht, maar door zijn

halsstarrigheid was veel van het bereikte ook weer verloren gegaan.

Koning Willem II regeerde gedurende een overgangsperiode, van 1840

tot 1849. De grondwetswijziging van 1840 voerde de ministeriële verant-

woordelijkheid in, maar pas de grondwetswijziging van 1848 bracht het

principe van de liberale vrijheid op verschillend terrein. Thorbecke was

voorzitter van de negen mannen die deze grondwetsherziening van 1848

hebben voorbereid. Op enkele punten werd Thorbecke overstemd zodat

deze grondwet niet geheel zijn werk is geworden.

'Overstemd worden' betekende bij Thorbecke ook 'ontstemd zijn'.

De vrijheid op het gebied van kerk en school bracht nog geen gelijkheid

of gelijke behandeling, zoals ook de liberale economische vrijheid geen

sociale rechtvaardigheid bracht. De politiek werd in de periode na 1848

gekenmerkt door de uitwerking van de in de grondwet opgenomen be-

ginselen en tevens door een strijd tegen de uitwassen van het liberale be-

ginsel.

De grondwet voorzag in de vrijheid van onderwijs, ook in die van het

hoger onderwijs. Maar het zou van 1848 tot 1876 duren voor een op de-

ze grondwet gebaseerde hoger-onderwijswet van kracht werd, mede

door het 'ontstemd' zijn van Thorbecke.

In de theologie versterkte het liberale vrij heidsbeginsel ook de kritiek op

13

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen